Nói ngay điều quan trọng nhất: ho nặng kéo dài BA TUẦN trở lên là mốc phải đi chụp phổi, không phải thứ ho mãi rồi cũng khỏi. Nhiều người ho cả tháng rồi mới đi chụp lần đầu.
Nhận ra: ho dai dẳng và những thứ đi cùng
Theo CDC, vi khuẩn lao thường tấn công phổi nhưng có thể tấn công bất kỳ bộ phận nào của cơ thể, tuỳ chỗ nó đang phát triển. Với lao phổi, dấu hiệu CDC nêu gồm:
- HO NẶNG KÉO DÀI TỪ BA TUẦN TRỞ LÊN — mốc đáng chú ý nhất.
- Đau ngực.
- Ho ra máu, hoặc ho ra đờm từ sâu trong phổi.
- Yếu hoặc mệt mỏi; sụt cân; chán ăn.
- Ớn lạnh; sốt; RA MỒ HÔI VỀ ĐÊM — nhiều người kể là đêm thức giấc thấy áo ướt dù trời không nóng.
Dấu hiệu lẻ thì bệnh nào cũng có. Đáng nghi là chúng đi CÙNG NHAU và kéo dài hàng tuần.
Lao không chỉ ở phổi
Theo CDC, lao ở hạch gây sưng chắc màu đỏ hoặc tím dưới da; ở thận gây máu trong nước tiểu; ở màng não gây đau đầu hoặc lú lẫn; ở cột sống gây đau lưng; ở thanh quản gây khàn tiếng. Đừng loại trừ lao chỉ vì người bệnh không ho.
Dễ nhầm với gì
| Dễ nhầm với | Điểm khác |
|---|---|
| Viêm phổi | Nặng lên theo ngày, hơi thở đổi hẳn; lao âm ỉ theo tuần |
| Viêm phế quản, ho sau cảm | Thường đỡ dần trong một hai tuần, không sụt cân |
| «Hút thuốc lâu năm nên ho» | Ho đổi tính chất, nặng dần hoặc có máu là phải đi chụp |
Lao tiềm ẩn khác lao bệnh
Chỗ này gây sợ sai nhiều nhất. Theo CDC, người có lao tiềm ẩn KHÔNG có triệu chứng và KHÔNG lây cho ai — nhưng không điều trị thì có thể chuyển thành lao bệnh. Theo CDC, một kết quả dương tính chỉ nghĩa là trong người có vi khuẩn lao; phân biệt hai tình trạng đó phải làm thêm xét nghiệm.
Làm gì ngay
Không có việc gì ở nhà chẩn đoán và điều trị được lao phổi. Việc của bạn là đi khám đúng chỗ, cho cả nhà đi khám cùng, rồi giữ cho đợt điều trị không bị đứt.
- Đi cơ sở chuyên khoa lao: chụp phổi và xét nghiệm đờm là thứ phân biệt lao với các bệnh ho khác.
- Ghi ra giấy: ho từ khoảng nào, đã ho ra máu chưa, cân giảm bao nhiêu, đêm có ra mồ hôi.
- Che miệng khi ho; mở cửa cho phòng thật thoáng và có nắng. Lao lây qua KHÔNG KHÍ, nên thông khí quan trọng hơn lau dọn.
- Theo CDC, lúc mới dùng thuốc người bệnh vẫn còn lây nên cần nghỉ làm, nghỉ học — bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ nói khi nào được trở lại.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG bỏ thuốc giữa đường khi thấy đỡ, cũng không uống thất thường. Theo CDC, vi khuẩn lao vẫn còn sống dù bạn đã hết triệu chứng — ngừng sớm thì bệnh nặng lại, dùng sai cách thì vi khuẩn kháng chính thuốc đó.
- KHÔNG tự mua thuốc lao, không dùng lại đơn người khác, không tự thêm bớt thuốc. Phác đồ và thời gian do bác sĩ chuyên khoa quyết.
- KHÔNG tách bát đũa, bàn chải để coi như đã cách ly — theo CDC, lao không lây qua dùng chung thức ăn, đồ uống hay bàn chải. Cũng đừng xa cách hay giấu người bệnh đi: theo CDC, mắc lao không nên làm người ta phải ngừng sống bình thường.
- KHÔNG hoảng khi nước tiểu, nước bọt, nước mắt hay mồ hôi chuyển màu cam. Theo CDC, rifampin có thể làm dịch cơ thể đổi màu cam và đó là điều dự kiến, vô hại — đừng lấy nó làm lý do ngừng thuốc.
Tác dụng phụ nào phải gọi bác sĩ ngay
Phần lớn tác dụng phụ của thuốc lao là nhẹ. Nhưng theo CDC, gặp tác dụng phụ nặng thì gọi bác sĩ hoặc điều dưỡng NGAY — có thể bạn sẽ được dặn ngừng thuốc hoặc quay lại khám. Nhóm nặng theo CDC:
- Phát ban; da hoặc mắt vàng; nước tiểu màu nâu hoặc phân nhạt màu.
- Nhìn mờ; choáng; đau bụng; tê quanh miệng hoặc tê dai dẳng ở bàn tay, bàn chân.
- Sốt dai dẳng nhiều ngày; dễ bầm tím, dễ chảy máu.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU NGAY hoặc gọi 115 nếu: ho ra máu nhiều hoặc máu đỏ tươi thành ngụm; khó thở, thở gấp, nói không hết câu phải ngừng lấy hơi; đau ngực dữ dội; môi hoặc đầu ngón tay tím; đau đầu dữ dội kèm nôn, cổ cứng, lú lẫn mới xuất hiện hoặc co giật; li bì, khó đánh thức. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ tới mai, nếu: ho đã ba tuần trở lên mà chưa chụp phổi; ho ra máu dù chỉ ít; sụt cân rõ kèm ra mồ hôi về đêm; đang điều trị lao mà có tác dụng phụ nặng kể trên; hoặc người bệnh có HIV, đái tháo đường, bệnh thận nặng, vừa ghép tạng hoặc đang dùng thuốc giảm miễn dịch. — KHÁM SỚM TRONG MỘT TỚI BA NGÀY TỚI nếu bạn sống cùng hoặc hay ở gần người vừa được chẩn đoán lao phổi, kể cả khi chưa có triệu chứng gì. — Không chắc thì gọi hỏi trước khi tự quyết.
Khi nào nên gọi bác sĩ tới nhà
Nói thẳng: đây là bệnh phải điều trị ở cơ sở chuyên khoa. Chẩn đoán cần chụp phổi và xét nghiệm đờm, phác đồ do bác sĩ chuyên khoa quyết — không ai làm được tại nhà.
Vai trò của chúng tôi ở hai đầu. Trước chẩn đoán: bác sĩ Y Tế Xanh tư vấn từ xa hoặc tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng và nói rõ trường hợp nào bắt buộc phải nhập viện — để bạn quyết đi khám sớm.
Trong đợt điều trị: điều dưỡng tới nhà cho uống thuốc đúng giờ theo đơn bác sĩ, theo dõi và báo ngay khi có bất thường. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Dấu hiệu, cách lây và nguyên tắc dùng thuốc trong bài theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ về bệnh lao, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Tuberculosis
