Nôn và buồn nôn đầu thai kỳ rất thường gặp, và theo NHS thường hết trước tuần 16 đến 20. Phần lớn người nghén không cần thuốc gì. Nhưng có một ngưỡng mà nó thôi là nghén thường: nôn liên tục tới mức không giữ được thức ăn, mất nước, sụt cân. Theo NHS, dạng đó gọi là hyperemesis gravidarum và thường cần điều trị tại bệnh viện. Chúng tôi không nhận chăm sóc thai sản — bài này nói ranh giới an toàn và khi nào phải đi khám.
Nhận ra: nghén thường diễn ra thế nào
Theo MedlinePlus, nghén thường bắt đầu khoảng bốn đến sáu tuần sau khi thụ thai và có thể kéo dài tới tháng thứ tư của thai kỳ.
- Nghén không chỉ xảy ra buổi sáng: theo MedlinePlus, triệu chứng hay nặng hơn vào đầu ngày nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
- Nôn khi mang thai không mặc nhiên là nghén — cách xử trí nôn chung có bài riêng trên trang này.
- Đáng theo dõi không phải số lần nôn, mà là bạn GIỮ được bao nhiêu, cân nặng và màu nước tiểu.
Khi nào nó không còn là nghén thường
- Theo NHS, dạng nặng hơn hẳn nghén thường, và có ba nhóm dấu hiệu: nôn và buồn nôn kéo dài, dữ dội; MẤT NƯỚC — khát, mệt, chóng mặt hay choáng nhẹ, đi tiểu ít, nước tiểu vàng sẫm và nặng mùi; và SỤT CÂN.
- Theo NHS, dạng nặng có thể KHÔNG đỡ theo mốc nghén thường hết — «chờ cho qua rồi tự khỏi» không phải kế hoạch an toàn khi đã mất nước.
- Theo NHS, nôn thường xuyên mà không giữ được thức ăn là lúc nói ngay với hộ sinh, bác sĩ, hoặc liên hệ bệnh viện; nếu không kiểm soát được thì có thể phải nhập viện.
Làm gì ngay
- Nghỉ và ngủ thêm — theo NHS mệt làm buồn nôn nặng hơn; MedlinePlus khuyên giảm căng thẳng.
- Theo NHS, tránh món và mùi làm bạn buồn nôn; MedlinePlus khuyên tránh chỗ kín giữ mùi thức ăn và khói thuốc.
- Theo MedlinePlus, ăn trước khi đói và trước khi buồn nôn; tránh bữa lớn, thay bằng bữa nhỏ rải trong ngày.
- Theo NHS, buổi sáng ăn bánh mì nướng khô hay bánh quy lạt; chọn món nhạt, nhiều tinh bột, ít chất béo, ăn nguội nếu mùi đồ nóng làm khó chịu. MedlinePlus khuyên ăn ngay trước khi ra khỏi giường.
- Theo NHS uống nhiều nước; MedlinePlus khuyên uống giữa các bữa thay vì trong bữa. Gừng được cả hai nguồn nêu.
- Vitamin trước sinh: theo MedlinePlus, uống buổi tối vì chất sắt có thể làm xót dạ dày — đổi giờ uống, không tự đổi thuốc.
- NHS và MedlinePlus đều nêu bấm huyệt; châm cứu thì chọn người có huấn luyện cho thai phụ.
- Ghi theo ngày: giữ được gì, cân nặng, màu nước tiểu — mang khi đi khám.
Việc KHÔNG được làm
- KHÔNG tự mua thuốc chống nôn. Theo MedlinePlus, đừng dùng bất kỳ thuốc nào cho nghén mà chưa hỏi người điều trị của bạn; theo NHS, bác sĩ mới là người cho thuốc khi đổi cách ăn uống không đủ.
- KHÔNG tự ngừng thuốc đang điều trị vì sợ ảnh hưởng em bé. Theo CDC, hãy nói với bác sĩ trước khi bắt đầu hoặc ngừng bất kỳ thuốc nào — có khi ngừng một thuốc trong thai kỳ còn hại hơn là dùng nó.
- KHÔNG coi thuốc nam, thực phẩm bổ sung hay vitamin là «từ thiên nhiên nên an toàn». Theo CDC, hãy nói với bác sĩ về TẤT CẢ thứ bạn đang dùng, kể cả thuốc không cần đơn và thảo dược.
- KHÔNG thôi uống nước vì sợ uống vào lại nôn ra. Không giữ được nước là lý do đi khám, không phải lý do ngừng uống.
- KHÔNG bỏ lần khám thai nào vì đang mệt: cân nặng và dấu hiệu mất nước cần người khám theo dõi.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu đang mang thai mà có dấu hiệu nào sau đây — theo CDC đây là dấu hiệu phải đi khám ngay: nôn nhiều dữ dội, khác hẳn nghén thường; đau bụng dữ dội không đỡ; sốt; đau đầu không hết hoặc nặng dần; thay đổi thị lực; khó thở; đau ngực hoặc tim đập nhanh; sưng phù nhiều ở tay hoặc mặt; ra máu hay rỉ dịch đường sinh dục; thai cử động ít hẳn hoặc ngừng; mệt rã rời khác thường; có ý nghĩ muốn làm hại bản thân hay em bé. Theo NHS, cũng liên hệ ngay nếu: nôn ra máu; đau bụng; không giữ được gì kể cả ngụm nước; nhiều giờ không đi tiểu, hoặc nước tiểu sẫm màu hẳn; rất yếu, chóng mặt hay choáng khi đứng lên. Nói ngay rằng bạn đang mang thai. — ĐI KHÁM TRONG 24–72 GIỜ nếu: đã thử các cách trên mà không đỡ; sụt cân; vẫn uống được nhưng nôn thường xuyên, không giữ được thức ăn; nghén còn nặng dù thai đã qua giai đoạn nghén thường hết; từng bị nghén nặng ở lần mang thai trước. — Theo CDC, danh sách này không bao hết mọi triệu chứng — thấy không ổn thì hỏi bác sĩ.
Nghén nặng được đánh giá và điều trị ở cơ sở y tế — mức mất nước, mức sụt cân và thuốc dùng được đều cần người khám; theo NHS dạng nặng có thể cần truyền dịch tĩnh mạch. Ở nhà không đo hay chữa thay được, và bài này không thay cho lịch khám thai của bạn.
Chỗ Y Tế Xanh giúp được hẹp hơn: tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video để bạn quyết đi ngay hay chờ hẹn, và bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, nói rõ ca nào bắt buộc nhập viện. Tư vấn từ xa không dùng cho người lơ mơ hay co giật — có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Dấu hiệu cảnh báo khi mang thai và thuốc trong thai kỳ theo CDC Hoa Kỳ; mốc thời gian và nghén nặng theo NHS Anh; ăn uống và vitamin trước sinh theo MedlinePlus. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
