Nhiều nhà có trẻ nhỏ đã gặp một đêm như thế này: trẻ đi ngủ chỉ chảy mũi, nửa đêm bật dậy ho một tiếng khan khét lạ như chó con, giọng khàn đặc, và mỗi lần hít vào lại có tiếng rít. Thứ bố mẹ cần lúc đó là biết chuyện này chờ tới sáng được hay phải đi ngay.
Nhận ra: ba dấu hiệu phải đi cùng nhau
Theo NHS, viêm thanh quản cấp ở trẻ ảnh hưởng tới thanh quản, khí quản và đường dẫn khí vào phổi; trẻ có kiểu ho ông ổng rất đặc trưng và phát ra tiếng rít khi hít vào. Theo CDC, nhóm vi rút á cúm là nguyên nhân thường gặp, nên bệnh hay đến sau một đợt cảm.
- Ho ÔNG ỔNG, khan và khét, nghe như tiếng chó con. Đây là dấu dễ nhận nhất và cũng là dấu bố mẹ miêu tả lại được cho bác sĩ.
- Giọng KHÀN đặc, có trẻ mất hẳn tiếng; tiếng khóc cũng khàn.
- Tiếng RÍT khi HÍT VÀO, nghe rõ ở cổ — không phải khò khè ở ngực lúc thở ra.
- Trước đó một hai ngày trẻ chảy mũi, sốt nhẹ như cảm thường. Theo NHS, triệu chứng thường khởi phát đột ngột vào giữa đêm và tự đỡ trong khoảng hai ngày.
- Hay gặp ở trẻ từ sáu tháng tới ba tuổi, nhưng trẻ lớn hơn vẫn mắc được.
Bốn tiếng thở ồn dễ nhầm với nhau
Bảng dưới để bạn kể đúng cho bác sĩ, không phải để tự kết luận.
| Dễ nhầm với | Điểm khác thấy được |
|---|---|
| Viêm tiểu phế quản (hay do RSV) | Khò khè lúc THỞ RA, thở nhanh, bú kém; nặng dần trong vài ngày chứ không nổ ra một đêm |
| Dị vật đường thở | Đột ngột ở trẻ đang ăn hoặc đang chơi, trước đó khoẻ, KHÔNG có đợt cảm và không sốt |
| Viêm nắp thanh quản | KHÔNG ho ông ổng; trẻ chảy dãi, không nuốt được, ngồi chồm về trước — theo NHS đây là cấp cứu |
| Bạch hầu | Màng xám trắng dày trong họng, cổ sưng bạnh, khàn tiếng tăng dần; liên quan lịch tiêm chủng |
Làm gì ngay tại nhà
- GIỮ TRẺ BÌNH TĨNH — việc quan trọng nhất. Trẻ càng gào thì đường thở càng hẹp. Bế, dỗ, nói nhẹ; bố mẹ hoảng thì trẻ hoảng theo.
- Cho trẻ NGỒI DỰA THẲNG hoặc bế thẳng người, đừng bắt nằm ngửa. Trẻ ngủ được thì để ngủ, nhưng ở gần để nghe tiếng thở.
- Cho uống từng ít một, nhiều lần. Trẻ còn bú thì cho bú ngắn, chia nhỏ.
- Nghe lại tiếng thở lúc trẻ đã yên: còn rít khi ngồi yên, hay chỉ rít khi khóc. Đây là thông tin bác sĩ cần nhất.
- Ghi lại: bắt đầu lúc nào, có sốt không, còn uống được không, đã tím môi lần nào chưa, trước đó có đợt cảm không.
- Cần hạ sốt hay giảm đau thì hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ — liều cho trẻ do người có chuyên môn quyết.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG xông hơi nước nóng, không cho trẻ hít hơi từ ấm nước hay vòi sen nóng. Theo NHS, cách này không có bằng chứng giúp được và có nguy cơ gây bỏng.
- KHÔNG cho uống thuốc ho hay thuốc chống ngạt mũi — theo NHS chúng không giúp cho tình trạng này.
- KHÔNG tự mua kháng sinh: bệnh do vi rút, kháng sinh không tác động tới nó.
- KHÔNG dùng lại đơn cũ của trẻ hay của anh chị em; càng không tự mua thuốc có corticoid.
- KHÔNG cố nhìn sâu vào họng bằng thìa hay que khi trẻ đang khó thở và chảy dãi.
- KHÔNG coi việc trẻ hết rít lúc ngủ là đã khỏi: bệnh thường nhẹ đi ban ngày rồi nặng lại đêm sau.
Vì sao mức nặng phải đo lúc trẻ ngồi yên
Chỗ này hay bị đánh giá sai theo cả hai chiều. Khi trẻ gào, luồng khí qua chỗ phù mạnh hơn nên tiếng rít to lên — nghe lúc đó dễ tưởng rất nặng. Ngược lại, trẻ kiệt sức nên thôi gào thì tiếng rít nhỏ đi trong khi trẻ đang xấu hơn. Nên thước đo không phải rít to hay nhỏ, mà là: lúc trẻ đã yên, còn rít không, có phải gắng sức để thở không, da môi màu gì.
Khi nào phải đi khám
ĐI CẤP CỨU NGAY, hoặc gọi 115, nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau — theo NHS đây là nhóm phải tới cấp cứu: trẻ vật vã để thở, thở gắng sức; rút lõm hõm ức, kẽ sườn hoặc phập phồng cánh mũi; còn tiếng rít rõ cả khi trẻ đã ngồi hoặc nằm yên; da tái, môi hoặc đầu ngón tay tím; trẻ kích động không dỗ được, hoặc ngược lại li bì khó đánh thức kèm sốt; không uống được gì. Thêm một tình huống là bệnh KHÁC và cũng phải đi ngay: trẻ chảy dãi, không nuốt được cả nước bọt, phải ngồi chồm về trước mới dễ thở và KHÔNG có tiếng ho ông ổng. — CẦN BÁC SĨ KHÁM SỚM, KHÔNG PHẢI CẤP CỨU, nếu: đây là lần đầu trẻ thở rít; trẻ dưới sáu tháng; bệnh không đỡ sau hai đêm hoặc đêm sau nặng hơn đêm trước; trẻ có bệnh tim, bệnh phổi, hẹp đường thở sẵn hoặc đang giảm miễn dịch; trẻ từng phải nằm viện vì thở rít; hoặc rít tái đi tái lại nhiều đợt. Không chắc thì gọi hỏi trước khi tự quyết.
Khi nào nên gọi bác sĩ tới nhà
Gia đình thường cần người có chuyên môn cho ba việc: xác định có đúng bệnh này hay một trong bốn tình trạng ở bảng trên, đánh giá mức nặng lúc trẻ ngồi yên, và quyết định có cần thuốc làm bớt phù đường thở. Bác sĩ Y Tế Xanh tới nhà khám và tư vấn ban đầu; với trẻ nhỏ chúng tôi nhận khám, xử trí cấp tính, không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, không nhận trẻ sơ sinh và sản phụ. Đã có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phần nhận biết, khuyến cáo không xông hơi và nhóm dấu hiệu phải đi cấp cứu theo tài liệu công khai của NHS về viêm thanh quản cấp ở trẻ và về viêm nắp thanh quản; phần nguyên nhân vi rút theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ về vi rút á cúm. Bài không thay cho việc thăm khám. Việc dẫn nguồn NHS và CDC ở đây không ngụ ý các cơ quan đó chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
