Một cục sưng đỏ, đau nhức, mỗi ngày một căng trên da: việc quan trọng nhất là đừng nặn, đừng chọc. Nhọt là ổ mủ nằm dưới da; bóp nó không đẩy mủ ra mà ép vi khuẩn vào sâu hơn. Riêng nhọt vùng mặt quanh mũi, môi trên và quanh mắt thì tuyệt đối không nặn — mạch máu vùng đó thông vào trong hộp sọ.
Nhận ra mụn nhọt
Nhọt bắt đầu từ một chân lông bị nhiễm trùng, thường do tụ cầu vàng — vi khuẩn sống sẵn trên da và trong mũi nhiều người. Nó không nổi rồi lặn như mụn thường mà to dần, đau dần, rồi tụ mủ.
- Một cục đỏ, nóng, đau khi chạm; mấy ngày đầu còn chắc, sau mềm dần vì mủ tụ lại.
- Giữa cục nổi một đầu mủ trắng hoặc vàng — mủ đã tụ thành ổ.
- Đau theo nhịp căng; nằm đè lên hoặc cọ vào quần áo thì đau rõ hơn.
- Hay gặp ở chỗ ẩm, nhiều ma sát và có lông: cổ, mặt, nách, lưng, bẹn, mông, đùi.
Nhọt cụm (hậu bối)
Nhiều nhọt sát nhau dính thành một khối, mủ thông với nhau dưới da và có nhiều đầu mủ. Khối to, nằm sâu, hay ở sau cổ, lưng trên, vai hoặc đùi, thường kèm sốt và ớn lạnh. Đây là loại không theo dõi tại nhà: cần bác sĩ dẫn lưu.
Dễ nhầm với gì
| Dễ nhầm với | Điểm khác dễ thấy |
|---|---|
| Viêm nang lông | Mụn mủ nhỏ ngay miệng chân lông, nông, ít đau, lặn sau vài ngày. Nhọt là cục sâu, đau nhiều, to dần rồi tụ mủ. |
| Ổ áp xe | Khối to hơn, sâu hơn, lan ra ngoài vùng chân lông; ở nách, bẹn, quanh hậu môn thì thường là áp xe — cũng phải dẫn lưu. |
| Kiến ba khoang | Vệt rát dài theo hướng bàn tay quét, trên nền đỏ có mụn nước li ti. Nhọt không thành vệt. |
Mấy nét trên giúp bạn mô tả cho bác sĩ, nhưng không thay được việc khám.
Làm gì ngay
Toàn bộ việc dưới đây không cần đơn thuốc.
- Chườm ấm bằng khăn sạch, nhiều lượt trong ngày, mỗi lượt chừng mười lăm phút: mủ tụ về một chỗ và đau dịu bớt. Đừng chườm nóng tới mức rát da.
- Che bằng gạc sạch và khô; thay khi ướt hoặc bẩn, rửa tay trước và sau khi chạm vào.
- Dùng bút khoanh viền đỏ quanh chỗ sưng, chụp ảnh và ghi giờ. Hôm sau so lại — cách khách quan nhất để biết nó đang lan hay đang dịu.
- Nếu nhọt tự vỡ: để mủ chảy ra, rửa nhẹ bằng nước sạch và xà phòng, che lại bằng gạc sạch. Không bóp để đẩy thêm mủ.
- Giặt riêng khăn, áo, vỏ gối đã chạm vào mủ; trong nhà không dùng chung khăn, dao cạo, bông tắm.
- Để chỗ đó được yên: nới quần áo, bỏ dây đeo, đừng ngồi đè hay cọ vào.
Những việc không được làm
- Không nặn, không bóp, không chọc bằng kim hay dao lam tự khử trùng ở nhà — kể cả khi đã thấy đầu mủ trắng.
- Tuyệt đối không nặn nhọt vùng mặt quanh mũi, môi trên, quanh mắt. Theo CDC, đừng tự tìm cách dẫn lưu ổ nhiễm trùng: làm vậy có thể khiến nó nặng thêm và lan rộng.
- Không đắp lá, đắp cao, rắc bột thuốc, bôi kem đánh răng, dầu nóng hay cồn; cũng không bôi thuốc có corticoid còn lại từ đợt trước — corticoid làm nhiễm trùng nặng lên.
- Không uống kháng sinh còn lại của mình hay của người khác, và đừng trông vào thuốc mỡ bôi ngoài khi mủ đã tụ thành ổ: thuốc bôi không ngấm vào trong ổ mủ, còn kháng sinh dùng sai thì vi khuẩn kháng thuốc.
- Không chườm rồi chờ thêm khi đã có sốt hoặc vệt đỏ lan.
Khi mủ đã tụ, cách xử lý là bác sĩ rạch và dẫn lưu — thủ thuật y tế cần vô khuẩn, giảm đau và dẫn lưu hết ngóc ngách. Thuốc bác sĩ hay dùng là kháng sinh phủ tụ cầu, có thể là clindamycin, doxycycline hay co-trimoxazole; giảm đau thường dùng paracetamol. Nêu tên để bạn nhận ra thứ mình được kê; loại nào và dùng bao lâu là quyết định của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Khi nào phải đi viện
Tới cơ sở y tế NGAY, không chờ qua đêm, nếu: nhọt ở vùng mặt quanh mũi, môi trên hoặc quanh mắt; sốt hoặc ớn lạnh; có vệt đỏ chạy từ chỗ nhọt ra xung quanh; chỗ sưng lan rộng thấy rõ trong vài giờ; khối sưng to và rất đau, hoặc đã thành nhọt cụm; người bệnh đái tháo đường, đang hoá trị, dùng thuốc giảm miễn dịch hay chạy thận. Gọi 115 nếu: đau dữ dội không tương xứng với vẻ ngoài của vết, da chuyển tím sẫm hoặc phồng nước, nhọt ở mặt kèm sưng mắt, nhìn mờ, nhìn đôi hay đau đầu dữ dội, hoặc người bệnh lơ mơ, lạnh người, thở nhanh.
Nên được bác sĩ khám trong 24–72 giờ, kể cả khi chưa có dấu hiệu trên:
- Nhọt đã có đầu mủ hoặc đã mềm — cần được dẫn lưu, không tự tiêu.
- To hơn đầu ngón tay, sau vài ngày không đỡ, hoặc đang đau nặng dần.
- Nhọt tái đi tái lại, hoặc nhiều cái nổi cùng lúc — cần tìm nguyên nhân.
- Ở nách, bẹn, mông, quanh hậu môn, hay chỗ làm bạn khó đi lại, khó ngồi.
- Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền.
Việc gì làm được tại nhà, việc gì phải tới cơ sở y tế
Nhọt nhỏ, mới nổi, chưa tụ mủ thì theo dõi tại nhà được, miễn là bạn không nặn và nhìn đúng dấu hiệu lan. Tại nhà, bác sĩ và điều dưỡng Y Tế Xanh làm được: chụp lại tổn thương để đánh giá, rửa và băng vết đã vỡ theo y lệnh, thay băng những ngày sau, theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng lan. Còn mọi ca cần rạch dẫn lưu, nhọt vùng mặt, và khối sưng nghi áp xe thì chúng tôi nói thẳng là phải tới cơ sở y tế.
Theo CDC, phần lớn nhiễm trùng da do tụ cầu được xử lý bằng cách bác sĩ dẫn lưu mủ, và không phải ca nào cũng cần tới kháng sinh; điều cần làm là đi khám khi ổ nhiễm trùng to lên, đau nhiều, nóng hoặc không lành. Nguồn: CDC. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — Staphylococcus aureus Basics
- NHS — Boils
