Nói ngay điều quan trọng nhất: adenovirus là tên một NHÓM vi rút, không phải một bệnh, và phần lớn ca là nhẹ. Theo CDC, không có thuốc kháng vi rút nào được phê duyệt cho adenovirus — nên đi tìm thuốc đặc trị là đi tìm thứ không có. Thứ đổi được kết cục là chăm sóc đúng tại nhà và biết mấy dấu hiệu buộc phải đi viện.
Nhận ra: một tên vi rút, nhiều bệnh cảnh
Đây là chỗ hay gây hoang mang: cùng một tên vi rút mà mỗi nhà kể một kiểu bệnh khác nhau. Theo CDC, adenovirus có thể gây:
- Cảm hoặc triệu chứng giống cúm: sốt, đau họng, ngạt chảy mũi, ho.
- Viêm phế quản cấp; ở trẻ có thể là viêm thanh khí phế quản — ho ông ổng, khàn tiếng, thở rít.
- Viêm phổi.
- Viêm kết mạc, tức đau mắt đỏ: lòng trắng đỏ, chảy nước mắt, cộm như có hạt cát, sưng mi, có dịch nhầy.
- Viêm dạ dày ruột cấp: nôn, tiêu chảy, đau bụng — hay gặp ở trẻ nhỏ.
- Ít gặp hơn: viêm bàng quang và bệnh lý thần kinh.
Nét dễ nhận ra nhất là ba thứ đi cùng nhau trong một đợt: sốt, đau họng và đau mắt đỏ. Nhưng từng bệnh cảnh riêng lẻ lại giống bệnh khác — sốt kèm đau họng giống cúm A hay một đợt sốt siêu vi thường, còn viêm phổi thì không phân biệt được bằng mắt. Đừng dựa vào cái tên, hãy dựa vào diễn biến.
Không có thuốc đặc hiệu, vậy xét nghiệm để làm gì
Theo CDC, phần lớn ca nhẹ và được xử trí bằng nghỉ ngơi cùng thuốc giảm đau hạ sốt thông thường. Nghĩa là biết đúng tên KHÔNG đổi cách chữa — khác cúm A, nơi có thuốc kháng vi rút và thời điểm bắt đầu rất quan trọng. Xét nghiệm vẫn đáng làm, nhưng để loại trừ sốt xuất huyết và cúm A, hai bệnh đổi hẳn cách theo dõi và cách chọn thuốc hạ sốt. CDC cũng nêu bệnh có thể nặng hơn ở người suy giảm miễn dịch và người có bệnh tim hoặc bệnh phổi; thuộc nhóm đó thì gọi bác sĩ sớm, đừng chờ qua đêm.
Làm gì ngay tại nhà
- Ghi ra giấy NGÀY ĐẦU TIÊN sốt và giờ mỗi lần đo nhiệt độ — mốc này quyết định hôm nay là ngày thứ mấy, rất hay nhớ sai, và là câu bác sĩ hỏi đầu tiên.
- Cho uống liên tục, từng ít một: nước đun sôi để nguội, oresol pha đúng hướng dẫn in trên bao bì, nước cháo loãng, sữa. Trẻ nôn hay tiêu chảy thì bù nước là việc quan trọng nhất.
- Cho nghỉ, mặc thoáng; sốt cao thì lau người bằng nước ấm.
- Mắt đỏ thì chườm mát và dùng nước mắt nhân tạo cho đỡ cộm — theo CDC đó là hai thứ dùng được tại nhà. Đang đeo kính áp tròng thì ngừng, tới khi bác sĩ mắt cho phép dùng lại.
- Theo dõi thứ quan sát được, đừng chỉ nhìn nhiệt độ: còn uống được không, có nôn ra hết, có đi tiểu, tỉnh hay lừ đừ, thở nhanh hơn; trẻ còn chơi không.
- Hạ sốt hay giảm đau thì hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ; paracetamol là lựa chọn thường dùng nhưng liều do họ quyết. Chưa loại trừ sốt xuất huyết thì tránh ibuprofen và aspirin.
Chống lây trong nhà
- Rửa tay bằng nước và xà phòng, nhiều lần — nhất là sau khi lau mắt, sau khi thay tã, trước khi ăn.
- Không dùng chung khăn mặt, gối, cốc, lọ thuốc nhỏ mắt. Người đau mắt đỏ đừng dụi mắt rồi chạm đồ dùng chung — dịch mắt là một đường lây.
- Lau bề mặt hay chạm: tay cửa, điều khiển, mặt bàn, đồ chơi. Theo CDC, adenovirus còn gây bệnh được nhiều giờ trên bề mặt và kháng nhiều chất tẩy rửa thông thường — nên lau kỹ và lau thường xuyên.
- Bể bơi là đường lây khi nước không đủ clo; theo CDC cần giữ đủ clo trong bể.
- Theo CDC, người đã khỏi vẫn có thể thải vi rút nhiều tuần mà không biểu hiện gì — giữ nếp rửa tay thêm một thời gian.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG tự mua kháng sinh: adenovirus là vi rút. Riêng đau mắt đỏ do vi rút, theo CDC kháng sinh KHÔNG làm bệnh đỡ hơn.
- KHÔNG tự nhỏ thuốc mắt chứa corticoid: phải do bác sĩ mắt chỉ định, dùng sai có thể làm hỏng mắt.
- KHÔNG đắp lá, xông mắt, nhỏ sữa mẹ hay nước lá vào mắt.
- KHÔNG dùng aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên đang sốt do vi rút — liên quan hội chứng Reye, biến chứng nặng ở gan và não.
- KHÔNG cạo gió, chích lể; KHÔNG tự truyền dịch tại nhà — truyền dịch phải có bác sĩ khám rồi chỉ định.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu: khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, tím môi hoặc tím mặt; li bì khó đánh thức, lú lẫn, co giật; không uống được gì, nôn liên tục, không đi tiểu nhiều giờ, miệng khô, mắt trũng, trẻ khóc không ra nước mắt; đau bụng dữ dội hoặc tăng dần; trẻ dưới ba tháng tuổi mà sốt thì đi ngay, không chờ. Về mắt, theo CDC cần gặp bác sĩ khi: đau trong mắt, nhìn mờ mà lau sạch dịch vẫn không đỡ, sợ ánh sáng, mắt đỏ dữ dội — đừng tự nhỏ thuốc tiếp. — ĐI KHÁM TRONG 24–72 GIỜ nếu: sốt sang ngày thứ ba mà chưa biết nguyên nhân; sốt hoặc ho đã đỡ rồi nặng trở lại; ho tăng, ăn uống kém, mệt hơn hôm trước; mắt đỏ không đỡ hoặc nặng dần. Nhóm nguy cơ nêu trên và trẻ nhỏ thì gọi sớm hơn mốc này.
Mấy ngày này gia đình thường cần người có chuyên môn cho ba việc: xem có đúng là bệnh do vi rút hay còn gì khác, nghe phổi để không bỏ sót viêm phổi, và lấy mẫu xét nghiệm ngay tại nhà. Bác sĩ và điều dưỡng Y Tế Xanh tới nhà làm được cả ba. Đã có dấu hiệu cảnh báo ở trên thì đi viện trước, gọi sau.
Nội dung trên theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Adenovirus
