Bạch hầu hiếm, nhưng khi xảy ra thì đây là cấp cứu. Thứ phân biệt nó với viêm họng thường không phải mức độ đau: đó là lớp màng xám trắng dày trong họng, cổ sưng to, và khó thở. Thấy chúng thì đi viện — và gọi báo trước khi tới.
Nhận ra: ba thứ không thuộc về viêm họng thường
Theo CDC, triệu chứng thường xuất hiện khoảng hai tới năm ngày sau khi tiếp xúc, và dấu hiệu hay gặp nhất của bạch hầu đường hô hấp là: sốt nhẹ, đau họng, hạch cổ sưng, mệt nhiều, cùng lớp giả mạc trong mũi hoặc họng. Chú ý chữ NHẸ ở chỗ sốt — nhiều người chờ sốt cao mới chịu đi khám.
Dấu hiệu đặc trưng nhất là lớp màng đó. Theo CDC, một lớp màng dày màu xám gồm mô chết có thể hình thành trong mũi và họng — gọi là giả mạc — và nó có thể làm việc thở, việc nuốt trở nên rất khó. Màng dày lên dần, nên khó thở có thể nặng thêm.
| Viêm họng thường | Nghĩ tới bạch hầu khi |
|---|---|
| Họng đỏ, có thể có đốm trắng hoặc vệt mủ rời rạc trên amidan | Màng xám trắng dày thành mảng, bám chắc, lan rộng trong họng hoặc mũi |
| Sốt có thể cao, đau rõ khi nuốt | Sốt thường nhẹ, nhưng cổ sưng to bạnh ra cùng hạch cổ sưng |
| Khó nuốt vì đau, vẫn thở bình thường | Khàn tiếng tăng dần, tiếng thở rít, khó thở |
Làm gì ngay
- GỌI BÁO TRƯỚC cho cơ sở y tế rồi hãy tới, nói rõ bạn đang nghi bạch hầu. Theo CDC, vi khuẩn lây qua giọt bắn khi ho và hắt hơi — nơi tiếp nhận cần biết trước để sắp chỗ.
- Đi cùng người bệnh, đừng để người đang khó thở tự đi một mình. Cho ngồi thẳng hoặc hơi ngả về trước — tư thế nào dễ thở nhất thì giữ, đừng bắt nằm ngửa.
- Ghi lại: ngày đầu đau họng, lúc thấy màng trong họng, có sốt không, giọng có khàn dần không. Tìm sổ tiêm chủng của người bệnh và của cả nhà.
- Kể ra ai đã ở gần người bệnh mấy ngày qua. Theo CDC, người tiếp xúc gần cần được dùng kháng sinh phòng bệnh, được xét nghiệm, theo dõi và tiêm nếu chưa tiêm đủ — việc đó do cơ quan y tế đánh giá.
- Trong lúc chờ đi: phòng riêng thoáng, người chăm đeo khẩu trang, tách khăn cốc bát đũa. Cho uống nước từng ngụm nhỏ nếu còn nuốt được.
Những điều KHÔNG được làm
- KHÔNG tự mua kháng sinh rồi ở nhà chờ. Thuốc mua ngoài không chạm được vào độc tố đã vào máu, cũng không mở lại đường thở đang hẹp, nhưng đủ làm bạn hoãn chuyến đi viện.
- KHÔNG cố gỡ, khè, chấm thuốc hay bôi lá vào lớp màng: màng bám chắc, cố gỡ sẽ chảy máu, và xoá mất thứ bác sĩ cần nhìn.
- KHÔNG chờ tới mai xem có đỡ. Màng dày lên dần và độc tố ngấm dần — bệnh này không có khoảng chờ nào an toàn.
- KHÔNG coi việc đã tiêm vắc-xin là loại trừ hoàn toàn. Theo CDC, người chưa tiêm đủ có nguy cơ bệnh nặng hơn; nhưng đã tiêm mà có dấu hiệu ở hộp dưới thì vẫn phải đi khám.
- KHÔNG để người bệnh đi học, đi làm hay tới chỗ đông người, kể cả khi mới chỉ thấy đau họng nhẹ.
Vì sao đây là cấp cứu: đường thở và độc tố
Hai đường làm bạch hầu chết người. Một là đường thở: theo CDC, tắc nghẽn đường thở là biến chứng gây tử vong của bạch hầu đường hô hấp. Hai là độc tố — theo CDC, nếu vào máu nó có thể phá huỷ mô của các cơ quan khác, gây suy thận, viêm cơ tim và tổn thương nhiều dây thần kinh. Cũng theo CDC, dù đã điều trị thì khoảng một trong mười người mắc vẫn tử vong; không điều trị thì tới một nửa.
Đó là lý do bệnh này không chữa ở nhà được. Theo CDC, kháng độc tố chặn độc tố gây thêm tổn thương, và nó được dùng ở bệnh viện cùng kháng sinh. Theo tài liệu của CDC, viêm cơ tim có thể xuất hiện sớm trong bệnh hoặc tới mấy tuần sau, và tổn thương thần kinh cũng có thể đến muộn. Hết đau họng chưa phải là xong: lịch khám lại do bác sĩ hẹn.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu: khó thở, thở có tiếng rít, phải ngồi chồm về trước mới dễ thở; thấy lớp màng xám trắng trong họng; cổ sưng to bạnh ra; không nuốt được cả nước bọt, chảy dãi; khàn đặc hoặc mất tiếng; môi hay đầu ngón tím; li bì, khó đánh thức, lú lẫn, co giật; mệt rũ, da tái, tim đập nhanh hoặc không đều. Trẻ nhỏ thêm: bỏ bú, không uống được gì, thở co kéo lồng ngực. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ tới mai, nếu: đau họng kèm hạch cổ sưng và mệt nhiều mà chưa được bác sĩ xem; vừa ở gần người được chẩn đoán bạch hầu, dù chưa có triệu chứng nào; người bệnh chưa tiêm đủ vắc-xin bạch hầu; đau họng kèm giọng khàn dần. — Khi đi, GỌI BÁO TRƯỚC. Không chắc thì gọi hỏi; có dấu hiệu ở nhóm trên thì đi trước, gọi sau.
Việc nào ở nhà, việc nào ở bệnh viện
Nói thẳng: bạch hầu là bệnh phải vào viện; không phần nào của việc điều trị làm được tại nhà. Vai trò của Y Tế Xanh ở ca này nằm ở hai đầu: nghe bạn kể qua cuộc gọi video để nói rõ ca này nên đi viện hay chưa, và chăm sóc phục hồi tại nhà sau khi ra viện theo y lệnh. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phòng bệnh: theo CDC, tiêm vắc-xin là cách phòng bạch hầu tốt nhất, và CDC khuyến nghị tiêm cho mọi lứa tuổi, kể cả người lớn. Lịch tiêm, mũi nhắc và đối tượng tiêm do bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng tư vấn — hãy hỏi khi đi khám.
Các mốc trong bài theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ về bạch hầu; bài truyền đạt lại, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Diphtheria
