Vết bỏng bô nhỏ, lại ở cẳng chân, nên hay bị xếp vào loại rồi khắc khỏi — và người ta bôi lên đó một thứ gì đó. Nhưng ống xả nóng áp vào da không mất đến một giây: vết chỉ bằng ngón tay vẫn có thể đã ăn qua lớp da ngoài, và việc quyết định nó lành đẹp hay thành sẹo nằm ở vài phút đầu.
Nhận ra: vết sâu hơn vẻ ngoài của nó
- Chỉ đỏ, rát và sưng: tổn thương ở lớp da ngoài — vẫn làm mát đủ và theo dõi tiếp.
- Có bọng nước, dịch trong: theo MedlinePlus, bỏng đã vào cả lớp da bên dưới.
- Da trắng bệch, xám, nâu hoặc cháy đen, trông như da thuộc: bỏng sâu — xem hộp cờ đỏ.
- Chạm vào mà KHÔNG đau, hoặc tê: theo MedlinePlus, vùng bỏng sâu có thể mất cảm giác. Hết đau ở đây là dấu hiệu nặng, không phải dấu hiệu đỡ.
- Dễ nhầm: vết ở mắt cá hay mu bàn chân lâu lành hơn vì da mỏng, cọ quần áo.
Làm gì ngay, trong vài phút đầu
- Mở vòi cho nước chảy lên vết. Theo NHS, giữ dưới vòi nước mát chảy 20 phút, càng sớm càng tốt; không có vòi thì dùng nước bình mát hoặc khăn sạch nhúng nước mát, đổi khăn liên tục.
- Tháo giày, bít tất, vòng chân, nhẫn gần chỗ bỏng trước khi sưng. Theo NHS, đừng gỡ thứ gì đang DÍNH vào vết — vải quần hay nhựa đường thì để nguyên và đi khám.
- Che vết sau khi làm mát. Theo NHS, đặt màng bọc thực phẩm thành một lớp phủ LÊN vết, đừng cuốn vòng quanh chi; bỏng bàn tay có thể lồng túi nilon sạch trong suốt. Không có thì dùng gạc sạch không dính.
- Vùng bỏng RỘNG thì vừa làm mát vừa ủ ấm phần người còn lại: theo NHS việc làm mát vùng rộng có thể hạ nhiệt độ cơ thể, nhất là ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.
- Đau thì dùng thuốc giảm đau — NHS nêu paracetamol hoặc ibuprofen; trẻ em và thanh thiếu niên không dùng aspirin. Liều do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG chườm đá hay nước đá. Theo NHS, tuyệt đối không dùng đá và nước đá; MedlinePlus nói cái lạnh quá mức của đá làm tổn thương thêm phần da đang sống.
- KHÔNG bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn, dầu, nghệ, lá đắp hay tuýp thuốc mỡ của người khác. Theo NHS, không dùng kem và chất béo như bơ lên vết bỏng; MedlinePlus kể thêm kem dưỡng, dầu, cortisone, lòng trắng trứng. Mấy thứ dân gian trên thuộc nhóm đó.
- KHÔNG chọc vỡ bọng nước, không bóc da bong, không bóc phần đang dính vào vết. Theo NHS, bọng nước vỡ dễ nhiễm trùng.
- KHÔNG dán băng keo cá nhân lên vết bỏng, và đừng dùng gạc rụng xơ vì xơ mắc vào vết (MedlinePlus).
- KHÔNG tự mua thuốc mỡ kháng sinh: MedlinePlus nói thuốc bôi không cần có kháng sinh, và một số loại gây dị ứng.
- KHÔNG ngâm vết bỏng rộng vào nước lạnh — MedlinePlus cảnh báo việc này có thể gây sốc; vết rộng thì gọi cấp cứu.
Bọng nước, băng, và chuyện để lại sẹo
Theo MedlinePlus, rửa nhẹ vết bằng nước và xà phòng, có thể bôi một lớp MỎNG vaseline hoặc gel lô hội, che bằng gạc không dính, thay băng hằng ngày. Về cái sẹo: theo NHS, những năm đầu sau bỏng hãy tránh để nắng chiếu trực tiếp lên vùng da đó vì nắng có thể làm nó phồng rộp — che bằng quần áo cotton và kem chống nắng chỉ số cao.
Bỏng là vết thương hở: chuyện uốn ván
Theo NHS, sau một số vết bỏng người bệnh có thể cần tiêm phòng uốn ván, vì uốn ván do vi khuẩn đi vào qua vết thương; MedlinePlus khuyên kiểm tra lịch tiêm còn hiệu lực hay không và hỏi bác sĩ về mũi nhắc. Tiêm gì là bác sĩ quyết sau khi xem vết — đừng tự suy ở nhà. Mang sổ tiêm nếu còn giữ.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu: vết bỏng rộng bằng bàn tay hoặc hơn · da trắng bệch, xám hay cháy đen, trông như da thuộc · chạm vào không đau hoặc tê · bỏng ở mặt, vùng sinh dục hay hậu môn · bỏng do hoá chất, axit hoặc điện · có hít phải khói, khàn tiếng, khó thở hay tím môi · người bị bỏng tái lạnh, vã mồ hôi, lơ mơ · hoặc bạn không chắc vết này nặng tới đâu. Theo NHS, đừng tự lái xe tới cấp cứu: nhờ người chở hoặc gọi xe cấp cứu. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY nếu: vết có bọng nước, kể cả bọng nhỏ · bọng nước đã vỡ · vết lẫn đất cát, nhựa đường hay dầu máy · có thứ dính vào vết mà bạn không gỡ được · chưa rõ lịch tiêm uốn ván · người bị bỏng là trẻ nhỏ, người cao tuổi, người tiểu đường hoặc người giảm miễn dịch.
Dưới hai mức đó: vết chỉ đỏ và rát, không bọng nước, đã làm mát đủ và lịch tiêm rõ thì theo dõi tại nhà. Đi khám nếu đau, đỏ hay sưng TĂNG lên, chảy dịch đục hoặc mủ, có vệt đỏ chạy ra từ vết, hạch sưng, hoặc sốt — MedlinePlus xếp đây là dấu hiệu nhiễm trùng.
Việc gì làm được tại nhà
Không làm ở nhà được: lần đánh giá đầu tiên của vết bỏng có bọng nước, cắt lọc và tiêm phòng uốn ván đều ở cơ sở y tế. Phần chúng tôi làm được: tư vấn từ xa để bạn quyết đi khám hay theo dõi; bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử và khám lâm sàng; điều dưỡng đánh giá vết thương hở, rửa và thay băng đúng kỹ thuật vô khuẩn. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Các mốc sơ cứu, danh sách không-được-bôi và phần chăm sóc sau theo tài liệu công khai của NHS (Anh) và MedlinePlus (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ). CDC không có trang sơ cứu bỏng cho người dân nên bài này không dẫn CDC. Việc dẫn nguồn NHS và MedlinePlus ở đây không ngụ ý hai cơ quan đó chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- NHS — Burns and scalds
- MedlinePlus — Burn
