Nói ngay điều quan trọng nhất: sau khi đập đầu, «lúc đó vẫn bình thường» không có nghĩa là đã an toàn. Theo CDC, một số dấu hiệu hiện ra ngay, một số khác phải nhiều giờ hoặc nhiều ngày sau mới xuất hiện. Nên việc cần làm là có người theo dõi những giờ sau đó.
Nhận ra: thế nào là một chấn thương đầu
Theo CDC, chấn động não — tên y khoa là chấn thương sọ não nhẹ — xảy ra khi đầu bị đập, va hay giật mạnh, hoặc khi cơ thể bị va khiến đầu và não lắc nhanh trong hộp sọ: không nhất thiết phải có cú đánh thẳng vào đầu. CDC nói rõ bác sĩ gọi đây là chấn thương «nhẹ» vì thường không đe doạ tính mạng, nhưng ảnh hưởng vẫn có thể nặng.
- Dấu hiệu thường gặp, theo CDC: đau đầu; buồn nôn hoặc nôn lúc đầu; chóng mặt, mất thăng bằng; sợ ánh sáng hoặc tiếng ồn; mờ mắt; mệt rã; khó tập trung, nhớ kém, như sương mù; dễ nổi nóng; ngủ nhiều hoặc ít hơn thường.
- Trẻ chưa nói được: quấy và khóc hơn thường, đòi được dỗ nhiều hơn, bỏ bú hoặc ăn kém, không chịu chơi, trông lờ đờ hoặc loạng choạng.
Theo CDC, những dấu hiệu trên là phần của quá trình lành bình thường — chỗ dễ nhầm là lấy chúng làm lý do yên tâm. Và đừng tin lời tự đánh giá của người vừa bị thương: CDC khuyên cho người nhà biết dấu hiệu cần để ý — họ có thể thấy trước cả chính người bệnh.
Vì sao dấu hiệu nguy hiểm lại đến muộn
Theo CDC, trong một số ít trường hợp, sau chấn thương sọ não có thể hình thành một khối máu đông nguy hiểm chèn não vào hộp sọ. Đó là lý do người tự đứng lên đi lại được ngay sau cú đập vẫn phải được theo dõi: thứ gây nguy hiểm cần thời gian để lớn lên.
Làm gì ngay
- Ghi ra giấy: đập đầu lúc mấy giờ, vào đâu, do đâu, có bất tỉnh không, có nôn không — bác sĩ hỏi đúng những mốc này và chúng rất hay bị nhớ sai.
- Có người ở cạnh: NHS nêu nên có một người lớn ở cùng ít nhất trong 24 giờ đầu — người sẽ gọi cấp cứu nếu dấu hiệu xuất hiện.
- Nghỉ thật, tránh căng thẳng; buồn ngủ thì cứ ngủ. CDC khuyên giữ nếp giờ ngủ, giờ thức như thường.
- Chỗ sưng: NHS nêu chườm túi đá bọc khăn, từng quãng ngắn trong mấy ngày đầu.
- Đau đầu: NHS nêu paracetamol (trẻ em có dạng riêng); CDC khuyên hỏi bác sĩ thuốc nào an toàn trong lúc hồi phục — dùng thế nào thì bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG ép thức suốt đêm để canh: NHS nói người bị thương không cần phải thức nếu buồn ngủ. Thứ phải lo không phải việc họ NGỦ, mà là gọi, lay mà không tỉnh như thường.
- KHÔNG tự lái xe đi cấp cứu khi vừa đập đầu (NHS); chưa hồi phục hẳn thì chưa lái xe trở lại.
- KHÔNG trở lại thể thao hay vận động trong CÙNG NGÀY bị thương, chỉ quay lại khi bác sĩ đồng ý (CDC); NHS nêu ít nhất ba tuần với thể thao đối kháng — chấn thương lần hai trước khi não lành có thể làm hồi phục chậm hơn.
- KHÔNG uống rượu cho tới khi khoẻ lại; không tự dùng thuốc ngủ khi đang hồi phục nếu bác sĩ không chỉ định (NHS).
- KHÔNG đắp lá hay xoa dầu nóng lên chỗ sưng: đắp kín là che mất đúng chỗ phải theo dõi.
- KHÔNG tự ngưng thuốc chống đông hay chống kết tập tiểu cầu bác sĩ đã kê — nhưng phải nói ngay là bạn đang dùng: đó là lý do phải đi kiểm tra sớm.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU NGAY, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất, nếu sau cú đập có BẤT KỲ dấu hiệu nào. CDC: đau đầu tăng dần và không dứt · nôn nhiều lần · lơ mơ, gọi khó tỉnh, không mở nổi mắt · bất tỉnh, dù chỉ giây lát · nói líu, yếu, tê hoặc tay chân mất phối hợp · co giật · hai đồng tử không đều hoặc nhìn đôi · lẫn lộn, bứt rứt, kích động, không nhận ra người quen · trẻ chưa nói được: khóc không dỗ được, bỏ bú. NHS: dịch trong chảy ra từ tai hoặc mũi · chảy máu từ tai hoặc bầm tím sau vành tai · quầng đen quanh mắt mà không đập vào mắt · vết thương có dị vật hoặc hộp sọ lõm. NHS: cấp cứu DÙ CHƯA có dấu hiệu nào nếu té cao hơn một mét hoặc hơn năm bậc thang · đập đầu ở tốc độ cao, như tai nạn giao thông · trẻ dưới một tuổi có bầm, sưng hoặc vết cắt lớn trên đầu. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY nếu chưa có dấu hiệu trên nhưng: dùng thuốc làm loãng máu hoặc có bệnh đông máu · lúc bị thương có uống rượu hay chất kích thích · có nôn một lần hoặc chóng mặt · là trẻ nhỏ · hoặc bạn thấy lo.
Chảy máu mũi sau va đập vào đầu hoặc mặt cũng phải đi ngay. Chấn thương đầu không có khoảng chờ an toàn: khối máu đông CDC nói tới không theo lịch. NHS khuyên xin ý kiến y tế với trẻ dưới năm tuổi; theo CDC, người cao tuổi có thể hồi phục chậm hơn.
Nguồn: triệu chứng, dấu hiệu nguy hiểm và hướng dẫn hồi phục theo tài liệu chấn thương sọ não nhẹ của CDC Hoa Kỳ; mốc cấp cứu theo cơ chế chấn thương và chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của NHS (Anh). Bài truyền đạt lại, không thay cho thăm khám; việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Chấn thương sọ não là bệnh phải vào viện: chụp hình sọ não và theo dõi tại chỗ chỉ có ở cơ sở y tế. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau. Phần chúng tôi làm được nằm trước và sau đó: tư vấn từ xa để gia đình quyết đi viện hay theo dõi tiếp; bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, đo chỉ số sinh tồn; điều dưỡng chăm sóc, theo dõi tại nhà lúc hồi phục.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
