Nói ngay hai việc hay làm sai nhất: ngửa đầu ra sau, và nhét giấy hay bông sâu vào mũi. Cả hai đều không cầm được máu. Phần lớn chảy máu mũi tự cầm nếu làm đúng ba thứ: ngồi xuống, nghiêng người và đầu về PHÍA TRƯỚC, bóp phần mềm của cánh mũi — không phải sống mũi — và bóp liên tục, không thả tay giữa lúc.
Nhận ra: máu chảy từ đâu
Phần lớn chảy máu mũi bắt nguồn ở phía trước vách mũi, nơi niêm mạc mỏng và nhiều mạch nhỏ: máu đỏ tươi chảy ra ngoài, thường một bên, và nhìn thấy được. Loại này đáp ứng tốt với việc bóp cánh mũi.
Chảy từ phía sau thì khác: máu trôi xuống họng nhiều hơn là ra ngoài, người bệnh thấy vị tanh, buồn nôn, có thể nôn ra máu đã nuốt — và nuốt máu làm bạn không biết đã mất bao nhiêu. Loại này nặng hơn, thường phải tới cơ sở y tế.
Thứ dễ bỏ sót nhất: chảy máu mũi chỉ là dấu hiệu
Theo CDC, chảy máu mũi hoặc chảy máu chân răng là một trong các dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết nặng, cùng với đau bụng, nôn liên tục, nôn ra máu, phân đen, và người bệnh bứt rứt hoặc li bì; các dấu hiệu này thường xuất hiện ngay sau khi vừa hết sốt. Nên ai chảy máu mũi mà mấy ngày nay có sốt thì nghĩ tới sốt xuất huyết TRƯỚC và đi khám.
Hết sốt không phải là đã khỏi — đó đúng là lúc phải theo dõi sát nhất.
Theo CDC, chảy máu mũi xảy ra tự nhiên không do va đập, kéo dài lâu bất thường, hoặc phải cần can thiệp y tế mới cầm được là dấu hiệu nên nói với bác sĩ: nó có thể là biểu hiện của bệnh rối loạn đông máu, nhất là khi kèm dễ bầm tím hoặc kinh nguyệt ra nhiều.
Làm gì ngay
- Ngồi xuống, đừng nằm; nghiêng người và đầu về phía trước, miệng mở — để máu chảy ra ngoài chứ không xuống họng.
- Bóp phần MỀM của cánh mũi, ngay trên lỗ mũi, bằng ngón trỏ và ngón cái. Đừng bóp phần xương ở sống mũi: chỗ đó không đè được vào nơi đang chảy.
- Bóp liên tục — lâu hơn bạn tưởng là cần — và không thả tay giữa lúc để xem đã cầm chưa. Cục máu đông cần một quãng yên mới hình thành; chốc chốc lại hé ra kiểm tra là bong nó đi, rồi chảy lại từ đầu.
- Thở bằng miệng. Máu xuống họng thì nhổ ra, đừng nuốt — nuốt máu gây buồn nôn rồi nôn.
- Khi đã cầm: nghỉ, không xì mũi, không ngoáy mũi, không cạy vảy trong mũi; tránh bê nặng, gắng sức, rượu và đồ uống nóng trong phần còn lại của ngày. Ghi lại chảy bên nào và đã mấy đợt để nói với bác sĩ.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG ngửa đầu ra sau, và không nằm bẹp — máu chỉ đổi hướng xuống họng, gây sặc và nôn.
- KHÔNG nhét giấy, bông hay gạc sâu vào mũi — chỗ cần đè là bên ngoài cánh mũi.
- KHÔNG xì mũi để tống cục máu ra cho sạch — xì là chảy lại.
- KHÔNG tự ngưng thuốc chống đông bác sĩ đã kê: thuốc đó đang phòng biến cố nặng. Nhưng khi máu đang chảy nhiều thì cũng đừng tự dùng tiếp — đi kiểm tra ngay, đừng trì hoãn. Nhớ tính cả thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, và cả thuốc kê lâu nay chứ không chỉ thuốc uống hôm nay.
- KHÔNG tự mua thuốc nhỏ mũi co mạch để cầm máu theo mách bảo; cũng không đắp lá hay bôi dầu nóng vào mũi đang chảy.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU NGAY — gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất — nếu: máu vẫn chảy sau khi đã bóp đúng cách một quãng dài, và bóp lại lần nữa vẫn không cầm; máu ra ồ ạt, hoặc người bệnh sặc và nôn ra máu đã nuốt; chảy máu mũi sau va đập vào đầu hoặc mặt; người bệnh choáng, da tái, vã mồ hôi, tim đập nhanh hoặc thở mệt; đang dùng thuốc chống đông máu mà máu chảy nhiều; trẻ dưới hai tuổi chảy máu mũi; đang sốt mấy ngày nay và có thêm chảy máu chân răng, phân đen hoặc nôn ra máu. — ĐI KHÁM SỚM, trong ngày nếu được và chậm nhất trong một tới ba ngày tới, nếu: chảy máu mũi lặp lại nhiều đợt, nhất là khi luôn ở cùng một bên; chảy tự nhiên không do va đập mà kéo dài lâu bất thường; đang dùng thuốc chống đông hoặc đã biết có bệnh rối loạn đông máu; có dấu hiệu thiếu máu như da xanh, mệt, thở hụt hơi khi gắng sức.
Làm được tại nhà, việc nào phải tới cơ sở y tế
Nói thẳng: chảy máu mũi dai dẳng được cầm bằng cách nhét bấc mũi hoặc đốt điểm chảy — đó là thủ thuật tai mũi họng, làm ở cơ sở y tế, không làm tại nhà. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phần chúng tôi làm được nằm trước và sau đó: tư vấn từ xa để bạn quyết đi viện hay theo dõi tiếp; bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử và khám lâm sàng khi chảy máu mũi cứ lặp lại; chỉ định xét nghiệm tại nhà nếu cần thêm dữ kiện; và soát lại thuốc đang dùng để nêu chỗ nghi vấn cho bác sĩ kê đơn, chứ không tự đổi đơn.
Một lưu ý: không phải xét nghiệm nào cũng nên làm tại nhà — với nhiều loại, lấy mẫu tại cơ sở y tế cho kết quả đáng tin hơn.
Các bước sơ cứu và mốc đi cấp cứu trong bài theo tài liệu cho người bệnh của Viện Hàn lâm Tai Mũi Họng và Phẫu thuật Đầu Cổ Hoa Kỳ (AAO-HNS) — rút từ hướng dẫn thực hành lâm sàng của hội — cùng hướng dẫn công khai của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS).
CDC Hoa Kỳ không có trang sơ cứu chảy máu mũi cho người dân, nên phần dẫn CDC ở trên chỉ gồm dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết và của bệnh rối loạn đông máu. Bài viết truyền đạt lại, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- NHS — Nosebleed
