Vừa bị chó cắn, câu hỏi thật là làm gì trong mươi phút tới. Hai việc, theo đúng thứ tự: xả vết thương dưới vòi nước với xà phòng, rửa lâu hơn bạn tưởng là đủ; rồi đi khám. Theo CDC, người bị chó hoặc mèo cắn nên gọi cho bác sĩ ngay — kể cả khi bạn không thấy mệt.
Nhận ra: vết bé không có nghĩa là nhẹ
Phần lớn người đi khám muộn không phải vì xem nhẹ chuyện chó cắn, mà vì tự kết luận vết của mình nhỏ. Theo CDC, mầm bệnh lây được từ vết chó cắn và vết cào kể cả khi vết trông không sâu và không nghiêm trọng. Thứ quyết định không phải là vết to hay bé.
- Răng chó vừa xé vừa ép sâu: miệng vết có thể bé xíu trong khi đường vào xuống sâu, xả nước không tới đáy
- Vết cào hay vết trượt làm xước da cũng tính — nước bọt con vật vào chỗ da hở là đủ
- Vết ở bàn tay, bàn chân, mặt hoặc đầu nặng hơn những chỗ khác: NHS xếp riêng bốn vị trí này
- Trẻ nhỏ bị cắn nhiều hơn người lớn và thương tích thường nặng hơn; theo CDC phần lớn ca ở trẻ nhỏ xảy ra trong sinh hoạt thường ngày, với con chó trẻ đã quen
- Theo CDC, nguy cơ nhiễm trùng nặng cao hơn ở người suy giảm miễn dịch vì ung thư, tiểu đường hay HIV, người đang hoá trị, người không có lá lách và người nghiện rượu
Làm gì ngay
Không việc nào dưới đây cần đơn thuốc.
- Máu đang ra nhiều thì ép một miếng gạc hoặc khăn sạch, khô lên chỗ chảy và giữ chắc — làm việc này trước đã.
- Xả vết thương dưới vòi nước với xà phòng, rửa kỹ và lâu — với vết có thể phơi nhiễm dại, CDC nêu rửa 15 phút.
- Che bằng gạc sạch. Với vết nhỏ, CDC nêu thêm bước bôi thuốc mỡ kháng sinh trước khi che — nhưng việc đó không thay được buổi khám.
- Đi khám hôm nay và nói rõ bạn bị chó cắn: CDC lưu ý người khám có thể cần hỏi ý kiến cơ quan y tế để quyết việc phòng dại.
- Ghi lại giờ bị cắn, con vật là gì, chó nhà ai hay chó lạ; chó có chủ thì hỏi chủ xin bằng chứng đã tiêm phòng dại.
- Đừng tự đi bắt con chó. Báo cơ quan thú y hoặc y tế địa phương để họ xử lý và theo dõi nó.
Những việc KHÔNG được làm
- Không lấy «chó nhà, tiêm rồi, chắc không sao» làm lý do bỏ buổi khám. Việc con chó đã tiêm là dữ kiện cho bác sĩ, không phải kết luận cho bạn
- Không khâu kín vết cắn tại nhà, không rạch rộng, không hút máu bằng miệng
- Không đắp lá, rắc thuốc bột, bôi kem đánh răng, dầu hay mỡ lên vết thương
- Không chờ xem vết có sưng lên hay nhiễm trùng không rồi mới quyết: CDC đặt mốc đi khám ở ngay sau khi bị cắn, không phải sau khi vết xấu đi
- Không tự mua thuốc uống rồi coi như xong — có cần kháng sinh đường uống hay không là quyết định của bác sĩ sau khi xem vết
Hai tuần sau đó vẫn phải để ý
Vết chó cắn không chỉ có chuyện phòng dại và phòng uốn ván. Trong miệng chó và mèo có nhóm vi khuẩn Capnocytophaga; theo CDC nó gây nhiễm trùng hiếm nhưng có thể nặng, vào được máu và dẫn tới nhiễm khuẩn huyết, suy thận, hoại tử — có người phải cắt bỏ ngón hoặc chi.
Vì vậy CDC đặt một cửa sổ theo dõi: trong 14 ngày sau khi bị chó hoặc mèo cắn, nếu có các dấu hiệu dưới đây thì liên hệ bác sĩ ngay và nói rõ bạn vừa bị động vật cắn.
- Phồng nước quanh chỗ bị cắn
- Vết đỏ, sưng, chảy mủ, hoặc đau tại chỗ cắn; NHS nêu thêm vết nóng, chảy dịch hoặc có mùi khó chịu
- Sốt
- Tiêu chảy, đau bụng, nôn
- Đau đầu hoặc lú lẫn
- Đau cơ hoặc đau khớp
Khi nào phải đi viện
Gọi 115 hoặc tới cấp cứu NGAY nếu: chảy máu không cầm được dù đã ép gạc và giữ chắc · vết lớn, sâu, miệng vết hở rộng, hoặc mất một phần cơ thể · đau dữ dội, hoặc không cử động được ngón tay, bàn tay, bàn chân như thường · người bị cắn choáng, yếu người, da tái · nhiều vết cắn cùng lúc, hoặc vết ở đầu, mặt, cổ · sau vết cắn có sốt kèm nôn, đau đầu hoặc lú lẫn · trẻ nhỏ bị cắn vào đầu hoặc mặt. ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ tới mai, với mọi vết chó cắn còn lại — kể cả vết xước bé xíu, kể cả chó nhà đã tiêm phòng. Đi sớm hơn nữa nếu: vết ở bàn tay hoặc bàn chân · vết nóng, sưng, rỉ dịch hoặc có mùi · không rõ con chó đã tiêm phòng dại chưa · lần tiêm phòng uốn ván gần nhất đã lâu · bạn thuộc nhóm nguy cơ cao kể trên.
Với mức thứ hai, CDC nói hãy gọi bác sĩ hoặc tới nơi nhận khám ngay — nhanh, nhưng không buộc vào thẳng cấp cứu. Phần việc của bạn là đi khám, đừng tự xếp mức rồi ở nhà.
Việc gì phải tới cơ sở y tế
Nói thẳng: vắc xin và huyết thanh phòng dại, cũng như mũi phòng uốn ván, đều được tiêm ở cơ sở y tế chứ không ở nhà — tiêm gì là quyết định của bác sĩ sau khi xem vết thương và nghe bạn kể về con vật. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phần chúng tôi làm được nằm quanh vết thương: tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video để bạn cho bác sĩ xem vết và biết ca này có cần đi khám hay không; bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử và khám lâm sàng, nói rõ ca nào bắt buộc nhập viện; sau khi cơ sở y tế đã xử lý thì điều dưỡng thay băng, cắt chỉ và theo dõi lành thương theo y lệnh. Nhiễm trùng lan rộng thì chúng tôi phối hợp bác sĩ và tư vấn chuyển viện.
Nguồn: CDC, và hướng dẫn công khai của NHS cho các phần đã ghi rõ ở trên. Bài viết truyền đạt lại, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Rabies
- NHS — Animal and human bites
