Phần lớn người mắc COVID-19 hồi phục tại nhà. Hai việc quyết định phần còn lại: nhận ra vài dấu hiệu buộc phải đi viện, và gọi bác sĩ ngay trong những ngày đầu nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao — vì thuốc kháng virus chỉ có tác dụng khi bắt đầu sớm.
Nhận ra, và thứ rất dễ nhầm
Theo CDC, triệu chứng gồm: sốt hoặc ớn lạnh, ho, khó thở hoặc thở gấp, đau họng, ngạt mũi hoặc chảy nước mũi, mất vị giác hoặc khứu giác, mệt mỏi, đau mỏi người, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn, tiêu chảy. CDC ghi rõ danh sách này chưa đầy đủ. Triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 2 đến 14 ngày sau khi tiếp xúc, và có thể bắt đầu nhẹ rồi nặng dần.
Dễ nhầm nhất là với cúm, sốt siêu vi và sốt xuất huyết: mở màn đều có thể là sốt, đau đầu, đau mỏi người. Không ai phân biệt chắc bằng quan sát, nên cần xét nghiệm. Ở Việt Nam sốt xuất huyết lưu hành quanh năm — và chuyện đó đổi cả cách chọn thuốc hạ sốt.
Làm gì ngay
- Ghi ra giấy NGÀY ĐẦU TIÊN có triệu chứng — mốc này quyết định hôm nay còn trong cửa sổ dùng thuốc kháng virus hay không, và rất hay bị nhớ sai.
- Nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao ở phần dưới: liên hệ bác sĩ ngay, đừng chờ xem có nặng lên không.
- Theo dõi hơi thở — thứ trở nặng trước tiên: nói hết câu dài có phải ngừng lấy hơi, có phải ngồi dậy mới dễ thở.
- Cho nghỉ, uống nước đều; xét nghiệm để biết chắc là bệnh gì.
- Ở nhà và tách khỏi người khác khi còn triệu chứng; mở cửa cho thoáng khí; đeo khẩu trang khi phải ở chung không gian.
Hạ sốt, giảm đau — và chỗ phải hỏi trước
Theo CDC, phần lớn ca nhẹ hồi phục tại nhà và có thể dùng thuốc không cần đơn như paracetamol (acetaminophen) hoặc ibuprofen cho dễ chịu hơn; liều do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết. Nhưng nếu chưa loại trừ được sốt xuất huyết, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng ibuprofen hay aspirin: trong sốt xuất huyết nhóm này làm tăng nguy cơ xuất huyết.
Những việc KHÔNG nên làm
- KHÔNG tự mua thuốc kháng virus theo lời mách. Đây là thuốc kê đơn: bác sĩ cần biết các thuốc khác bạn đang dùng và tình trạng gan, thận.
- KHÔNG tự dùng kháng sinh — bệnh do virus, kháng sinh không có tác dụng với nó.
- KHÔNG tự dùng thuốc nhóm corticoid ở nhà; thuốc này phải do bác sĩ chỉ định.
- KHÔNG coi xông hay thực phẩm bổ sung là cách thay cho theo dõi hơi thở và đi khám.
- KHÔNG lấy đã tiêm rồi hay lần trước nhẹ thôi làm lý do chủ quan, nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.
Ai cần gặp bác sĩ sớm, không chờ
Theo CDC, nguy cơ bệnh nặng tăng ở: người lớn tuổi — nhóm nguy cơ cao nhất; phụ nữ mang thai hoặc vừa sinh; người suy giảm miễn dịch hoặc ghép tạng; người có bệnh phổi mạn, bệnh tim, bệnh mạch máu não, bệnh thận hoặc gan mạn, đái tháo đường, ung thư, HIV, lao, sa sút trí tuệ, béo phì; người hút thuốc; và người có một số dạng khuyết tật.
Với các nhóm này, việc cần làm không phải chờ xem có nặng lên không. Theo CDC, thuốc kháng virus phải được bắt đầu trong vòng 5 đến 7 ngày đầu kể từ khi có triệu chứng mới có tác dụng — cửa sổ đó thường đóng TRƯỚC khi bệnh kịp trở nặng.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào của CDC: khó thở, thở gấp; đau hoặc cảm giác đè nặng ở ngực không hết; lú lẫn mới xuất hiện; không đánh thức được hoặc không giữ được tỉnh táo; môi, nền móng tay hoặc da nhợt, xám hoặc tím — tuỳ màu da mà biểu hiện khác nhau. — KHÁM TRONG 24 ĐẾN 72 GIỜ nếu: thuộc nhóm nguy cơ cao ở trên, càng sớm càng tốt; sốt không hạ; đang đỡ rồi mệt nặng trở lại; ăn uống kém; hoặc bạn không chắc về đánh giá tại nhà.
| Mức độ | Tình huống |
|---|---|
| Đi cấp cứu ngay | Bất kỳ dấu hiệu trong hộp trên |
| Gọi bác sĩ trong ngày | Thuộc nhóm nguy cơ cao, vừa biết mình mắc — để kịp cửa sổ dùng thuốc |
| Khám trong 24 đến 72 giờ | Sốt không hạ; đang đỡ rồi mệt nặng lại; uống kém |
Ở nhà bao lâu, và lúc nào trở lại bình thường
Theo CDC, nên ở nhà và tách khỏi người khác khi đang có triệu chứng hô hấp chưa giải thích được bằng nguyên nhân khác. CDC đặt mốc trở lại sinh hoạt theo DẤU HIỆU chứ không theo số ngày: khi triệu chứng đang đỡ dần trên tổng thể, VÀ đã hết sốt mà không phải dùng thuốc hạ sốt. Sau đó vẫn nên đeo khẩu trang và cho nhà thoáng khí thêm ít lâu.
Số ngày cụ thể, quy định cách ly và lịch tiêm nhắc khác nhau theo từng nơi và từng thời điểm, nên bài này không nêu con số: hãy theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan y tế nơi bạn ở; hỏi bác sĩ về việc tiêm nhắc.
Khi nào nên gọi bác sĩ tới nhà
COVID-19 đặt gia đình vào tình huống khó: người bệnh nên ở nhà để không lây, nhưng đó lại là lúc cần người có chuyên môn nhìn hơi thở và quyết định có phải đi viện. Tư vấn từ xa trả lời được phần lớn câu hỏi ngày đầu. Khi cần đo sinh tồn tại giường, bác sĩ và điều dưỡng Y Tế Xanh tới tận nhà. Đã có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Các danh sách triệu chứng, dấu hiệu cảnh báo, nhóm nguy cơ cao và mốc thời gian trong bài theo hướng dẫn của CDC Hoa Kỳ; bài viết truyền đạt lại, không thay cho thăm khám trực tiếp. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About COVID-19
