Nói ngay điều quan trọng nhất: cúm B không phải loại cúm nhẹ. Nhiều người nghe «cúm A nặng, cúm B nhẹ» rồi hạ mức theo dõi — đó mới là chỗ nguy hiểm. Tên loại cho biết vi rút thuộc nhóm nào, không cho biết bệnh sẽ nhẹ hay nặng.
Nhận ra: cúm đến đột ngột
Theo CDC, triệu chứng cúm thường đến ĐỘT NGỘT, còn cảm lạnh đến từ từ. Hay gặp: sốt hoặc cảm giác gai rét, ho, đau họng, chảy hoặc ngạt mũi, đau mỏi người, đau đầu, mệt rã rời. Trẻ nhỏ có thể nôn và tiêu chảy nhiều hơn người lớn. Và không phải ai mắc cúm cũng sốt.
- Cảm lạnh thường: nặng ở mũi và họng, ít làm kiệt sức như cúm.
- «Sốt siêu vi»: tên gọi chung khi chưa biết vi rút nào, không phải một chẩn đoán — cơn sốt đột ngột còn có thể là sốt xuất huyết.
- Cúm A: triệu chứng chồng lấn gần hết. Không ai phân biệt chắc bằng mắt, kể cả người có chuyên môn — xét nghiệm mới nói được là loại nào.
- Test nhanh ÂM TÍNH không loại trừ được cúm: theo CDC, bạn vẫn có thể đang bị cúm dù test nhanh âm tính.
Vì sao «cúm B nhẹ hơn» là hiểu sai
- Theo CDC, nhiễm cúm B có thể nặng ngang nhiễm cúm A, và không nên coi cúm B là loại nhẹ hơn khi cân nhắc điều trị.
- CDC nêu cúm B hay gặp ở trẻ em hơn, và nhiễm cúm B có thể nặng ở trẻ.
- Theo CDC, biến chứng hay gặp của cúm như viêm phổi và đồng nhiễm vi khuẩn ở trẻ nhập viện vì cúm B từng gặp nhiều ngang trẻ nhập viện vì cúm A.
- Cúm B ít gặp hơn cúm A trong phần lớn mùa dịch — nhưng «ít gặp hơn» không có nghĩa «nhẹ hơn».
Ai cần gặp bác sĩ sớm
- Trẻ dưới 5 tuổi, nguy cơ cao nhất ở trẻ dưới 2 tuổi.
- Người từ 65 tuổi trở lên.
- Phụ nữ mang thai, và trong hai tuần sau khi kết thúc thai kỳ.
- Người có bệnh mạn tính: hen, bệnh phổi, tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh thần kinh, bệnh máu; người suy giảm miễn dịch.
- Thuộc nhóm trên thì gọi bác sĩ sớm, đừng chờ xem có tự đỡ: thuốc kháng vi rút cúm là thuốc kê đơn, chỉ có ích rõ khi bắt đầu sớm, và đừng tự kết luận là đã muộn.
Làm gì ngay tại nhà
- Ghi ra giấy NGÀY và GIỜ bắt đầu có triệu chứng — bác sĩ hỏi đúng mốc này, và nó rất hay bị nhớ sai.
- Ở nhà nghỉ thật. Uống nước đều, từng ít một: nước ấm, oresol pha đúng hướng dẫn trên bao bì, nước cháo, sữa.
- Cho ở phòng riêng, dùng khăn và cốc riêng, đeo khẩu trang khi ra khỏi phòng; cả nhà rửa tay.
- Theo dõi thứ quan sát được, đừng chỉ nhìn nhiệt độ: thở có nhanh hơn, còn uống được, có đi tiểu, tỉnh táo hay lừ đừ; trẻ thì còn chơi không.
- Cần hạ sốt hay giảm đau thì hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Paracetamol là lựa chọn thường dùng, nhưng liều do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên đang bị cúm — điều cấm quan trọng nhất ở bệnh này. Theo CDC, hội chứng Reye xảy ra gần như chỉ ở trẻ dùng aspirin và liên quan chủ yếu tới vi rút cúm B.
- KHÔNG tự mua kháng sinh: cúm do vi rút, và theo CDC kháng sinh không có tác dụng với vi rút.
- KHÔNG tự mua thuốc kháng vi rút cúm, không dùng lại thuốc dư của người khác — đó là thuốc kê đơn.
- KHÔNG uống cùng lúc nhiều thuốc cảm bán sẵn: nhiều loại đã có thành phần hạ sốt, uống thêm nữa là trùng hoạt chất.
- KHÔNG hạ mức theo dõi chỉ vì xét nghiệm ra cúm B, và KHÔNG chờ qua đêm khi đã có dấu hiệu trong hộp dưới đây.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU NGAY hoặc gọi 115 nếu có BẤT KỲ dấu hiệu sau. Người lớn: khó thở hoặc thở gấp; đau hoặc đè nặng dai dẳng ở ngực, bụng; choáng váng liên tục; lú lẫn, gọi khó tỉnh; co giật; không đi tiểu; đau cơ dữ dội; yếu nhiều hoặc đi không vững. Trẻ: thở nhanh hoặc khó thở; môi hoặc mặt tím; lõm ngực mỗi nhịp hít vào; đau ngực; đau cơ tới mức không chịu đi; không đi tiểu nhiều giờ, miệng khô, khóc không ra nước mắt; không tỉnh táo hoặc không tương tác khi thức; co giật; sốt rất cao mà thuốc hạ sốt không kiểm soát được. Trẻ dưới ba tháng tuổi mà sốt thì đưa đi ngay, không chờ. Với mọi lứa tuổi: SỐT HOẶC HO ĐÃ ĐỠ RỒI NẶNG TRỞ LẠI, hoặc bệnh nền đang nặng lên — đi viện, đừng cho qua. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ tới mai, nếu: thuộc nhóm nguy cơ cao kể trên; sốt cao không đỡ; ho tăng, ăn uống kém, mệt nhiều. — Không chắc, hoặc đang dùng nhiều thuốc, thì gọi hỏi trước khi tự quyết.
Khi nào nên gọi bác sĩ tới nhà
Mấy ngày này gia đình thường cần người có chuyên môn cho ba việc: xem có đúng cúm hay bệnh khác, có thuộc nhóm nguy cơ cao, và nghe phổi để không bỏ sót viêm phổi. Bác sĩ Y Tế Xanh tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, đo mạch, huyết áp, nhiệt độ, SpO₂ và nói rõ khi nào bắt buộc nhập viện; chưa cần ai tới thì tư vấn từ xa trước.
Cần thêm dữ kiện thì bác sĩ chỉ định xét nghiệm tại nhà — nhưng không phải xét nghiệm nào cũng nên làm tại nhà: chỉ số cần chạy ngay hoặc cần máy đặc thù thì lấy mẫu tại cơ sở y tế cho kết quả đáng tin hơn. Cúm nặng cần thở oxy hay theo dõi liên tục thì phải vào bệnh viện — có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Triệu chứng, dấu hiệu cảnh báo, nhóm nguy cơ cao, cảnh báo aspirin và so sánh mức độ nặng cúm B với cúm A theo tài liệu của CDC Hoa Kỳ; bài truyền đạt lại, không thay thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Influenza
