Nói trước thứ hay bị hiểu sai: «đau dây thần kinh toạ» là một DẤU HIỆU, không phải một bệnh — một rễ thần kinh vùng thắt lưng đang bị chèn ép, và cơn đau chạy dọc theo đường dây đó xuống chân. Theo NHS, phần lớn đỡ trong vài tuần tới vài tháng.
Nhận ra: cơn đau chạy theo một đường
Theo NHS, triệu chứng thường ở vùng mông và mặt sau của MỘT chân.
- Đau theo một ĐƯỜNG DÀI, không khoanh lại một điểm: từ lưng dưới hoặc mông, qua đùi, xuống bắp chân, có khi tới ngón chân — và theo MedlinePlus thường chỉ MỘT bên cơ thể.
- Theo NHS, người bệnh có thể thấy đau rát chạy dọc mặt sau chân, cảm giác châm chích như kim châm, tê, hoặc yếu. Đau cơ thuần thì không có những cảm giác đó.
- Có đau lưng kèm theo, nhưng thường nhẹ hơn đau ở chân — đau chân mới là phần người ta không chịu nổi.
- Theo NHS, triệu chứng có thể ập đến đột ngột, mà cũng có thể bắt đầu từ từ.
Vì sao đường đi lại quan trọng
Theo MedlinePlus, dây thần kinh toạ là dây lớn nhất cơ thể, nhận cảm giác từ mặt sau đùi, cẳng chân và gan bàn chân. Mỗi rễ góp vào dây đó phụ trách một vùng da khác, nên đường đi của cơn đau giúp bác sĩ đoán rễ nào bị chèn.
Dễ nhầm với gì
| Hỏi gì | Nghĩ tới thần kinh toạ | Nghĩ tới khớp háng |
|---|---|---|
| Đau ở đâu nhất | Mông, mặt sau hoặc mặt ngoài chân | Bẹn và mặt trước đùi |
| Có lan xuống dưới đầu gối | Thường có | Thường không |
| Cảm giác kèm theo | Tê, châm chích, như điện giật | Chỉ đau, không tê |
- Đau lưng cơ học đơn thuần: đau khoanh ở vùng thắt lưng, đổi theo tư thế, không lan thành đường xuống dưới đầu gối và không kèm tê. Trang này có bài riêng về đau lưng.
- Đau khi đi bộ ở người lớn tuổi: đi một đoạn thì buốt phải dừng. Phải ngồi hay cúi người ra trước mới đỡ thì nghiêng về hẹp ống sống; chỉ ĐỨNG yên đã đỡ thì cần kiểm tra mạch máu chân.
Làm gì ngay tại nhà
Những việc dưới đây theo mục tự chăm sóc của NHS, không cần đơn.
- Cứ sinh hoạt bình thường trong mức bạn chịu được, và bắt đầu vận động nhẹ càng sớm càng tốt.
- Chườm ấm lên vùng đau, lót một lớp khăn để khỏi bỏng da.
- Hỏi dược sĩ về thuốc giảm đau, và nói rõ bạn đang dùng thuốc gì khác.
- Ghi lại đường đi của cơn đau: đau tới đâu thì dừng, tê ở mặt nào của cẳng chân, ngón nào mất cảm giác. Mang theo khi đi khám.
- Mỗi ngày tự kiểm ba việc: bàn chân có vấp khi bước không, vùng tê có lan rộng hơn hôm qua không, việc đi tiểu có gì khác thường không. Một trong ba xấu đi là đi khám ngay.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG nằm hay ngồi một chỗ nhiều ngày chờ hết đau — đây là việc duy nhất NHS xếp vào mục không nên làm.
- KHÔNG để ai nắn, bẻ, giật cột sống hay kéo chân ở cơ sở không chuyên, nhất là khi chân đang tê hay yếu.
- KHÔNG theo một bài tập tìm trên mạng khi chân đã tê rõ hoặc yếu — bài tập cụ thể do người có chuyên môn chọn sau khi khám.
- KHÔNG tự chọn thuốc giảm đau theo đơn cũ của người khác, và KHÔNG tự tiêm tại nhà. Ibuprofen, diclofenac, naproxen ảnh hưởng dạ dày và thận — chọn thuốc là việc của bác sĩ hoặc dược sĩ.
- KHÔNG dán cao nóng hay bôi dầu lên vùng da đang tê — chỗ mất cảm giác thì bạn không nhận ra được là da đang bỏng.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU NGAY — gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất, không chờ tới sáng — nếu có BẤT KỲ dấu hiệu nào: đau toạ ở CẢ HAI chân; tê hoặc yếu ở hai chân mức nặng hoặc đang xấu đi; tê, mất cảm giác quanh bộ phận sinh dục hay quanh hậu môn — vùng áp vào yên xe; rối loạn tiểu hay đại tiện mới xuất hiện, gồm cả khó bắt đầu đi tiểu và không kiểm soát được. Theo NHS đó là nhóm phải tới khoa cấp cứu; phần tê vùng yên xe cùng rối loạn tiểu, đại tiện là hội chứng chèn ép đuôi ngựa — bài đau lưng trên trang này nói kỹ nhóm đó. Cũng đi ngay nếu đau xuất hiện sau khi ngã hay va đập mạnh. — ĐI KHÁM TRONG 24–72 GIỜ nếu: chân bên đau yếu rõ, hay vấp mũi chân hoặc bàn chân rơi khi bước; vùng tê lan rộng dần; đau dữ dội tới mức không đi lại được. — KHÁM SỚM, không phải cấp cứu, nếu theo NHS: đau không đỡ sau vài tuần tự chăm sóc; đau đang nặng dần; đau cản trở sinh hoạt bình thường.
Làm được tại nhà, khi nào phải tới viện
Ca không có dấu hiệu trong hộp trên thì theo dõi tại nhà được. Bác sĩ Y Tế Xanh hỏi bệnh sử và khám lâm sàng tại giường: thử cảm giác từng vùng da, thử sức cơ hai chân, so hai bên, rồi nói rõ ca này theo dõi tiếp hay cần chụp chiếu. Chưa chắc có nên đi khám hay không thì gọi tư vấn từ xa trước — một cuộc gọi video, chỉ để định hướng bước tiếp vì video không sờ nắn hay thử sức cơ được. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Theo CDC Hoa Kỳ, opioid chỉ là MỘT lựa chọn để chữa đau; những lựa chọn khác hiệu quả ngang hoặc tốt hơn và ít rủi ro, ít tác dụng phụ hơn. CDC kể ra paracetamol, ibuprofen, naproxen; tập luyện và vật lý trị liệu; can thiệp như tiêm; và một số thuốc vốn dùng cho trầm cảm hay động kinh nhưng cũng chữa được đau.
Về phạm vi: trang cộng đồng đó của CDC nói chung cho nhiều loại đau, KHÔNG nêu riêng đau thần kinh toạ. Phần nhận ra và bệnh dễ nhầm lấy từ NHS, MedlinePlus và kiến thức lâm sàng thông thường. Bài truyền đạt lại, không thay thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- NHS — Sciatica
