Nói trước điều làm nhiều người đỡ lo: phần lớn đau gót chân không phải bệnh nguy hiểm, mà là chỗ mô bị quá tải, và nó tự dịu dần. Điều ít ai nói trước là nó dịu CHẬM, tính bằng tháng. Nhưng có một nhóm dấu hiệu thì không được chườm rồi chờ — chúng nằm trong hộp cờ đỏ bên dưới.
Nhận ra đau gót chân do quá tải
Thứ đáng nhìn không phải đau đến mức nào, mà là nhịp đau trong ngày.
- Theo MedlinePlus, đau rõ nhất ở những bước ĐẦU TIÊN buổi sáng, khi chân vừa đặt xuống đất; sau khi ngồi hoặc đứng một lúc rồi đi lại; khi lên cầu thang; và sau một buổi vận động mạnh. Đi được một lúc thì dịu bớt.
- NHS mô tả đau nhói ở khoảng giữa vòm bàn chân và gót.
- Ấn vào gót và gan bàn chân thì đau rõ hơn; vòm bàn chân cứng lại.
- Không sốt, gót không đỏ nóng lan rộng, không sưng bầm lên bắp chân, đi lại vẫn được dù đau.
- Mức đau không nói lên mức nguy hiểm: một chỗ viêm do quá tải vẫn có thể đau tới mức không dám đặt gót, còn một vết nứt xương có khi chỉ âm ỉ.
Đau ở đâu gợi ý nguyên nhân nào
- DƯỚI gót, lan ra gan bàn chân: NHS nêu viêm cân gan chân là nguyên nhân thường gặp.
- PHÍA SAU gót, lan lên gân và bắp chân: NHS xếp vào viêm gân Achilles.
- Gót đỏ và sưng, đau âm ỉ: theo NHS là viêm túi thanh mạc vùng gót.
- Đau nhói đột ngột kèm sưng và có tiếng bật lúc đang vận động: NHS xếp vào nứt xương gót hoặc đứt gân Achilles — xem hộp cờ đỏ.
Một điều hay bị nói sai
Theo MedlinePlus, gai xương gót KHÔNG phải nguyên nhân gây viêm cân gan chân, dù trước đây người ta vẫn tin vậy. Phim thấy gai không phải lời giải, và tự nó không thành lý do để mổ.
MedlinePlus nêu những thứ làm gót quá tải: giày không đỡ chân hoặc không giảm sốc, chạy nhiều hoặc chạy trên mặt cứng, bắp chân và gân Achilles căng cứng, vòm bàn chân bất thường, thừa cân, một cú đáp chân mạnh, và đổi mức vận động quá nhanh.
Làm gì ngay tại nhà
Với đau gót do quá tải, những việc dưới đây không cần đơn thuốc. Theo NHS:
- Cho gót nghỉ và kê chân cao lên khi có thể.
- Chườm lạnh: bọc túi đá trong khăn rồi áp lên gót, mỗi lượt không quá hai mươi phút. Để da ấm lại rồi mới chườm lượt sau, và không áp đá trực tiếp lên da.
- Đổi giày: giày rộng, êm, gót THẤP, đế mềm. Thêm lót đệm hoặc miếng đệm gót vào giày.
- Quấn băng quanh gót và cổ chân để đỡ.
- Tập giãn nhẹ và đều đặn — nhẹ tới mức không làm đau tăng lên sau khi tập.
- Thừa cân thì giảm cân — NHS xếp đây vào việc nên làm.
- Ghi lại: đau từ khi nào, đau nhất lúc nào trong ngày, có chấn thương không, đang đi giày gì, có đổi mức đi lại không — đó là những điều bác sĩ sẽ hỏi.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG đi hay đứng lâu, nhất là khi chân không có gì lót — NHS nêu thẳng điều này.
- KHÔNG mang giày cao gót, cũng không mang giày mũi nhọn chật.
- KHÔNG đắp lá, bôi dầu nóng, giác hơi hay chích lể lên gót đang sưng đỏ, hoặc khi da chỗ đó trầy xước.
- KHÔNG nhờ người không có chuyên môn nắn, bẻ hay tiêm vào gót — tiêm thuốc vào vùng gót là chỉ định của bác sĩ sau khi khám.
- KHÔNG tự chọn thuốc giảm đau. NHS nêu paracetamol và ibuprofen, kể cả dạng gel bôi, cho đau gót; nhưng thuốc nào phù hợp với bạn và dùng bao lâu do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết, nhất là khi bạn có bệnh dạ dày, bệnh thận hay đang dùng thuốc khác.
- KHÔNG cố tập cho «giãn ra» khi đau đang tăng, khi gót sưng nóng đỏ, hoặc khi vừa có chấn thương.
Khi nào phải đi khám
ĐI KHÁM NGAY HÔM NAY, đừng chườm rồi chờ — theo NHS, nếu: đau gót dữ dội sau một chấn thương; nghe tiếng bật, tiếng rách hay lạo xạo đúng lúc bị; bàn chân hoặc cổ chân đổi hình dạng, lệch trục; không đi được, không đứng nổi trên mũi chân, hoặc không lên nổi cầu thang; sưng và bầm ở bắp chân và cổ chân; choáng, chóng mặt hay buồn nôn vì đau. — ĐI KHÁM SỚM, trong 24–72 giờ, nếu: đau dữ dội tới mức không làm được việc thường ngày; đau nặng dần hoặc cứ tái đi tái lại; tự chăm ở nhà hai tuần rồi mà vẫn không đỡ; bàn chân tê rần hoặc giảm cảm giác; gót đỏ hoặc sưng; không đặt nổi trọng lượng lên chân dù đã nghỉ. Riêng người ĐÁI THÁO ĐƯỜNG mà đau bàn chân thì đi khám trong ngày, đừng chờ hết hai tuần.
Làm được tại nhà, khi nào cần người khám
Đau gót do quá tải theo dõi tại nhà được, và phần lớn không phải tới viện. Tại nhà, bác sĩ Y Tế Xanh hỏi bệnh sử và khám lâm sàng ngay tại chỗ, rồi nói rõ ca này chăm tiếp tại nhà hay cần chụp chiếu.
Chưa muốn ai tới thì gọi tư vấn từ xa: cuộc gọi video, bạn cho bác sĩ xem bàn chân và đôi giày đang đi, rồi nhận tóm tắt bằng văn bản. Nếu bác sĩ đã có chỉ định tập phục hồi — như sau gãy xương gót hay sau mổ — kỹ thuật viên tới nhà tập theo đúng phác đồ đó. Còn khi đã có dấu hiệu trong hộp trên thì đi khám trước, gọi sau.
Theo CDC, khoảng một nửa người bệnh đái tháo đường có tổn thương thần kinh làm giảm cảm nhận đau, nóng và lạnh ở bàn chân; cùng với tuần hoàn kém, nó tăng nguy cơ loét. CDC khuyên xem cả hai bàn chân mỗi ngày để tìm vết xước, đỏ, sưng, loét, phồng rộp hay thay đổi ở da và móng.
Bài này truyền đạt lại hướng dẫn của NHS, MedlinePlus và CDC, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- NHS — Heel pain
- CDC — Your Feet and Diabetes
