Đau lưng: phần lớn tự đỡ, nhưng có những dấu hiệu không được bỏ qua

Nói trước điều làm nhiều người đỡ lo: phần lớn đau lưng là đau cơ học, đỡ khi tìm được tư thế thoải mái và tự dịu dần trong vài tuần. Nhưng có một nhóm dấu hiệu không được bỏ qua: bí tiểu hoặc không nhịn được tiểu và đại tiện, tê vùng bẹn và quanh hậu môn, hai chân yếu dần — nhóm đó là cấp cứu, tính theo giờ.

Nhận ra đau lưng cơ học

Loại hay gặp nhất: sau một động tác vặn người, bê vật nặng, ngồi lâu sai thế, hoặc chẳng rõ vì sao. Dấu hiệu nhận ra: nó ĐỔI theo tư thế và vận động.

• Đau vùng thắt lưng, có khi lan sang mông hoặc mặt sau đùi; nặng hơn khi gập người, bê nặng, ho hay ngồi lâu, nhẹ hơn khi nghỉ và đổi tư thế.
• Sờ thấy cơ hai bên cột sống căng cứng, ấn vào thì đau rõ hơn.
• Không sốt, không sụt cân, tiểu và đại tiện bình thường, hai chân không yếu.
• Mức đau không nói lên mức nguy hiểm: co thắt cơ vẫn có thể đau tới mức không đứng thẳng được, còn một khối chèn ép nguy hiểm có khi chỉ âm ỉ.

Khi đau lan xuống chân

Đau chạy từ lưng xuống mông rồi dọc mặt sau hoặc mặt ngoài chân, kèm tê rần hay cảm giác như điện giật — thường do một rễ thần kinh bị chèn ép, và nhiều ca vẫn tự đỡ. Nhưng kèm tê rõ, chân yếu hay bàn chân rơi khi bước thì phải đi khám.

Dễ nhầm với gì

• Nhiễm trùng thận: đau vùng hông lưng kèm sốt, rét run hoặc tiểu buốt. Đau cơ học không gây sốt — nên đo nhiệt độ, đừng sờ tay ước lượng.
• Cơn đau quặn thận do sỏi: đau dồn thành cơn, lan xuống bụng dưới và bẹn, hay kèm buồn nôn, và không tư thế nào làm bớt.

Làm gì ngay tại nhà

Với đau cơ học thông thường, những việc dưới đây không cần đơn thuốc.

1. Giữ vận động nhẹ nhàng ở mức bạn chịu được: đi lại trong nhà, làm việc nhẹ, đổi tư thế thường xuyên. Nằm lì nhiều ngày làm hồi phục CHẬM hơn.
2. Chườm theo cảm giác dễ chịu: ấm hay mát đều được, cái nào thấy đỡ thì dùng, mỗi lượt chừng mười lăm phút, lót khăn để khỏi bỏng da.
3. Khi phải nâng vật: đứng sát vật, gập hông và đầu gối chứ không cong lưng, giữ vật áp gần người, không vặn người lúc đang mang.
4. Ngủ ở tư thế đỡ đau: nằm nghiêng kẹp gối giữa hai đầu gối, hoặc nằm ngửa kê gối dưới khoeo chân. Chọn tư thế bạn ngủ được.
5. Ghi lại giờ khởi phát, đau bên nào, lan tới đâu, có tê hay yếu chân không — bác sĩ sẽ hỏi ngay những điều này.
6. Mỗi ngày tự kiểm ba việc: đi tiểu có bình thường không, vùng bẹn và quanh hậu môn có tê không, hai chân có yếu hơn hôm qua không. Một trong ba đổi theo chiều xấu là đi ngay.

Những việc KHÔNG được làm

• KHÔNG nắn, bẻ, giật cột sống ở cơ sở không chuyên khi chưa biết nguyên nhân — nguy hiểm nhất ở người loãng xương, có khối u hay đang bị chèn ép thần kinh.
• KHÔNG giác hơi, cạo gió, chích lể vùng lưng khi đang sốt hay nghi nhiễm trùng, khi đang dùng thuốc chống đông máu, hoặc da chỗ đó trầy xước.
• KHÔNG tự tiêm thuốc giảm đau, cũng không nhờ người không có chuyên môn tiêm hộ tại nhà.
• KHÔNG dùng corticoid theo mách bảo hay theo đơn cũ của người khác: nó dịu đau rất nhanh nên hay bị dùng bừa, mà che mất dấu hiệu nhiễm trùng và làm xương yếu thêm.
• KHÔNG đắp lá, dán cao, bôi dầu nóng lên vùng da trầy xước hoặc đang viêm đỏ.
• KHÔNG tự chọn thuốc giảm đau. Thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac hay naproxen ảnh hưởng tới dạ dày và thận; paracetamol thường được dùng, nhưng thuốc nào và dùng bao lâu do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
• KHÔNG tập theo bài tập tìm trên mạng khi đang đau lan xuống chân hoặc tê yếu — bài tập phù hợp do người có chuyên môn chọn sau khi khám.

Khi nào phải đi viện

Làm được tại nhà, khi nào phải tới viện

Đau cơ học thông thường theo dõi tại nhà được. Tại nhà, bác sĩ và điều dưỡng Y Tế Xanh khám được ngay tại giường, thử cảm giác và sức cơ hai chân, xét nghiệm máu và nước tiểu khi nghi nhiễm trùng, rồi nói rõ ca này theo dõi tiếp hay cần chụp chiếu. Còn khi đã có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.

Theo CDC Hoa Kỳ, với nhiều loại đau cấp thường gặp, trong đó có đau lưng, các cách điều trị không dùng opioid hiệu quả ít nhất ngang opioid, nên opioid không phải lựa chọn đầu tay. Bài viết truyền đạt lại, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.

Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.