Nói ngay thứ cứu được người: cơn đau ruột thừa thường DI CHUYỂN. Bắt đầu mơ hồ quanh rốn, vài giờ sau dồn xuống hố chậu phải — bụng dưới bên phải — rồi tăng dần chứ không dịu. Và điều nhiều gia đình hiểu ngược: đột ngột đỡ hẳn không phải là khỏi.
Nhận ra: cơn đau đổi chỗ
Viêm ruột thừa ít khi mở màn bằng cơn đau dữ dội. Thường là đau âm ỉ quanh rốn, giống khó tiêu, kèm chán ăn và buồn nôn. Sau vài giờ, chỗ đau xê dịch xuống hố chậu phải và nặng lên dần. Đau ĐỔI CHỖ rồi tăng mới là dấu hiệu đáng tin, không phải mức đau.
- Chán ăn gần như luôn đi kèm — không muốn ăn gì, kể cả món thích.
- Buồn nôn, nôn một hai lần, thường nôn SAU khi đau chứ không phải trước.
- Sốt nhẹ, gai lạnh; sốt cao hay tới muộn, khi đã có biến chứng.
- Táo bón hoặc đi ngoài lỏng vài lần, đi rồi vẫn không đỡ.
- Đau nhiều hay ít không nói lên nặng hay nhẹ — đừng lấy mức đau làm thước đo.
Dấu hiệu người nhà nhìn thấy được
- Ho một tiếng, hít sâu hay hắng giọng thì nhói lên ở bụng dưới bên phải.
- Bước xuống giường hay dằn chân xuống đất làm đau tăng; đi chậm, hơi cúi, tay giữ bụng.
- Xe qua chỗ xóc hay gờ giảm tốc thì đau thốc lên — người chở đi khám nhận ra rõ nhất.
- Nằm co chân cho đỡ, thẳng chân ra thì đau hơn; không cho ai ấn vào bụng.
Đang đau dữ dội mà đột ngột đỡ hẳn
Đây là cái bẫy nguy hiểm nhất. Ruột thừa viêm căng lên gây đau dữ dội; khi vỡ, áp lực được giải phóng nên cơn đau dịu rõ rệt một lúc. Gia đình thở phào, cho người bệnh đi ngủ — và mất đúng khoảng thời gian quý nhất. Sau đó đau quay lại, nhưng KHẮP BỤNG chứ không còn khu một chỗ, bụng cứng như gỗ, kèm sốt cao và vã mồ hôi. Đỡ đau đột ngột sau cơn đau dữ dội là lý do đi viện NGAY.
Làm gì ngay
- Ghi ra giấy GIỜ bắt đầu đau, đau ở đâu trước, lúc nào chuyển xuống bên phải — câu bác sĩ hỏi đầu tiên.
- Đo nhiệt độ, ghi kèm giờ đo, đo lại sau vài giờ; đừng sờ tay ước lượng.
- Để người bệnh nằm ở tư thế dễ chịu nhất, thường là co chân.
- Ghi đã nôn mấy lần, có đi ngoài không; phụ nữ trong tuổi sinh đẻ ghi cả ngày kinh cuối.
- Gom sẵn thuốc đang dùng và giấy tờ; đừng để người bệnh tự lái xe.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG uống thuốc giảm đau mạnh và KHÔNG tự dùng kháng sinh trước khi được khám: thuốc làm bụng bớt đau, bớt phản ứng khi ấn và hạ sốt, nên bác sĩ mất đúng dấu hiệu dùng để chẩn đoán. Paracetamol hay dùng cho đau và sốt nói chung, nhưng ở ca nghi viêm ruột thừa thì dùng gì do bác sĩ quyết.
- KHÔNG chườm nóng, dán cao nóng hay đặt túi sưởi lên bụng — hơi nóng làm máu dồn tới ổ viêm.
- KHÔNG xoa bóp, ấn mạnh, cạo gió, đánh gió hay giác hơi lên bụng.
- KHÔNG cho ăn uống khi đã nghi phải mổ, kể cả nước: dạ dày còn thức ăn làm hoãn giờ mổ hoặc tăng rủi ro lúc gây mê. Khát thì thấm nước làm ẩm môi.
- KHÔNG thụt tháo, không uống thuốc nhuận tràng hay thuốc «cho dễ đi ngoài»: ruột tăng co bóp trên ổ viêm là điều cần tránh.
- KHÔNG chờ xem sáng mai có đỡ không, khi đau đã khu xuống hố chậu phải và đang tăng.
Ba nhóm dễ bị bỏ sót
Bệnh cảnh «quanh rốn rồi chuyển xuống hố chậu phải» là của người trưởng thành khoẻ mạnh. Ba nhóm sau thường không như vậy — hãy hạ ngưỡng đi khám.
- Trẻ nhỏ: chỉ quấy, bỏ bú, bỏ ăn, nôn, nằm co, không chỉ được chỗ đau; càng nhỏ càng dễ vỡ sớm.
- Người cao tuổi: đau nhẹ, không sốt, bụng mềm, chỉ ăn kém và lờ đờ — dễ bị gán cho «rối loạn tiêu hoá».
- Phụ nữ mang thai: tử cung lớn đẩy ruột thừa lên cao nên đau có thể ở bên phải phía trên hoặc ở hông lưng.
Dễ nhầm với gì
- Ngộ độc thực phẩm: NHIỀU người cùng ăn một bữa rồi cùng mắc. Chỉ MỘT người đau, đau khu xuống hố chậu phải và tăng lên thì nghĩ ruột thừa trước.
- Sỏi niệu quản: đau quặn từng cơn ở vùng hông lưng rồi lan xuống bẹn, bứt rứt không nằm yên, nước tiểu có thể hồng.
- Bệnh phụ khoa: viêm phần phụ, u nang xoắn, và nhất là thai ngoài tử cung — phụ nữ trong tuổi sinh đẻ đau bụng dưới dữ dội phải loại trừ nó trước.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu có BẤT KỲ dấu hiệu nào: đau khu ở hố chậu phải và tăng dần, kèm sốt hoặc nôn; đang đau dữ dội mà ĐỘT NGỘT ĐỠ HẲN; đau lan khắp bụng, bụng cứng như gỗ, không cho ai sờ; sốt cao, tim đập nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh; nôn liên tục không giữ được nước; bụng chướng căng, bí cả hơi lẫn phân; li bì, lờ đờ. Hạ ngưỡng xuống thấp hơn hẳn — đi ngay dù dấu hiệu còn nhẹ — với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người đái tháo đường hoặc đang dùng corticoid. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ tới mai, nếu đau quanh rốn kèm chán ăn và buồn nôn kéo dài quá vài giờ, hoặc đau bên phải còn nhẹ nhưng không đỡ. Đã mổ ruột thừa mà vết mổ sưng đỏ, chảy dịch hoặc sốt lại: khám lại sớm.
Nghi viêm ruột thừa không phải việc xử lý tại nhà: chẩn đoán cần khám bụng, xét nghiệm máu và siêu âm. Bác sĩ hoặc điều dưỡng Y Tế Xanh tới nhà khám được và nói rõ đây là ca phải vào viện ngay hay còn theo dõi được; sau mổ thì chăm sóc vết mổ tại nhà. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Khuyến nghị không tự dùng kháng sinh của người khác theo hướng dẫn của CDC Hoa Kỳ; bài viết truyền đạt lại, không thay cho thăm khám trực tiếp. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- MedlinePlus — Appendicitis
- CDC — Antibiotic Prescribing and Use
