Việc đầu tiên không phải là chạy tới đỡ người bị giật. Nếu người đó còn tiếp xúc với nguồn điện, dòng điện truyền sang bạn ngay khi bạn chạm vào — và chỗ tai nạn có thêm nạn nhân thứ hai.
Theo thứ tự, không đổi. ① NGẮT ĐIỆN: tắt cầu dao, rút phích, tắt nguồn tại chỗ. ② Nếu không ngắt được, đứng trên chỗ khô và dùng vật cách điện KHÔ, dài để gạt dây hoặc thiết bị ra xa — gậy gỗ khô, cán nhựa dày, chiếu cuộn lại; không dùng tay không, vật ẩm, kim loại. ③ Gọi 115. Chỉ chạm vào người bị giật khi bạn CHẮC CHẮN điện đã ngắt. Với điện cao thế hay dây điện đường dây bị đổ: không lại gần, không gạt bằng bất cứ thứ gì — giữ khoảng cách, chờ điện lực.
Nhận ra: điện giật trông như thế nào
- Co cứng, không rời tay khỏi thiết bị được — dòng điện làm cơ co lại nên tay càng nắm chặt
- Ngất, lơ mơ, hoặc tỉnh lại nhưng không nhớ chuyện vừa xảy ra
- Bỏng ở chỗ điện vào và chỗ điện ra, thường ở bàn tay, bàn chân; có thể chỉ là vết nhỏ, khô, hơi lõm, không giống bỏng nước
- Tim đập nhanh hoặc không đều, đau ngực, khó thở
- Đau cơ dữ dội, co giật, yếu hoặc tê một phần cơ thể; lẫn lộn, nói khó
Dễ nhầm nhất là mức độ: vết bỏng ngoài da có thể bé bằng đầu ngón tay trong khi bên trong đã tổn thương nặng. Điện giật cũng hay bị nhầm thành chỉ bị ngã — ngã từ thang, từ ghế khi bị giật, nên chấn thương đầu, cổ, lưng có thể nguy hiểm hơn cú giật.
Làm gì ngay
Hai việc đầu đã nêu ở trên — ngắt điện, rồi gọi 115. Sau đó:
- Kiểm tra còn thở, còn phản ứng không. Không thở hoặc chỉ thở ngáp: nói ngay với tổng đài 115, làm theo hướng dẫn ép tim qua điện thoại; có máy sốc điện tự động (AED) thì cho người đi lấy.
- Còn thở, còn tỉnh: để nằm yên, giữ ấm bằng chăn hoặc áo khô.
- Che vết bỏng bằng gạc hoặc khăn khô, sạch; tháo nhẫn, vòng ở vùng bỏng vì sẽ sưng.
- Ghi lại giờ xảy ra, điện gia dụng hay cao thế, có ngất hay không — đội cấp cứu sẽ hỏi.
- Theo dõi liên tục tới khi xe cấp cứu có mặt: tình trạng có thể xấu đi sau khi trông đã ổn.
Những việc KHÔNG được làm
- Không chạm vào người bị giật khi chưa chắc điện đã ngắt — kể cả chỉ để đỡ họ ngồi lên
- Không dội nước vào thiết bị điện đang cháy, không bước vào vùng nước có dây điện rơi xuống
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm, dầu, mỡ hay thuốc mỡ lên vết bỏng điện — khó đánh giá độ sâu, tăng nguy cơ nhiễm trùng; cũng không chọc vỡ bọng nước
- Không xốc lên hay kéo người nghi có chấn thương cột sống khi chỗ đó đã an toàn
- Không cho người đang lơ mơ hoặc chưa tỉnh hẳn uống gì
- Không để người vừa bị giật tự lái xe tới bệnh viện, và không bỏ qua chỉ vì trông đã ổn
Theo CDC, nguyên tắc với người bị điện giật là không chạm vào họ khi chưa chắc nguồn điện đã tắt, và gọi trợ giúp y tế. Cũng theo CDC, mọi dây điện đổ phải coi là còn điện kể cả khi không phát ra tiếng hay tia lửa — tránh xa cả vùng nước quanh đó.
Khi nào phải đi viện
Gọi 115 hoặc tới cấp cứu NGAY: bất tỉnh dù chỉ giây lát · không thở hoặc thở ngáp bất thường · co giật · đau ngực, tim đập không đều, khó thở · bỏng sâu, bỏng rộng, hoặc bỏng ở CẢ HAI phía cơ thể (dấu hiệu dòng điện đã đi xuyên qua người) · nước tiểu nâu đỏ hoặc không tiểu được · yếu, tê, nói khó, lẫn lộn · phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh tim · điện cao thế, dây điện đường dây, hoặc bị sét đánh.
Mức thấp hơn vẫn phải tới cơ sở y tế, khác ở thời hạn:
| Tình huống | Việc cần làm |
|---|---|
| Điện gia dụng, tỉnh hoàn toàn, không thấy bỏng rõ | Vẫn phải khám trong ngày, có đo điện tim |
| Bỏng điện đã xử lý ở bệnh viện, được cho về | Khám lại trong 24–72 giờ, sớm hơn nếu sưng, đau tăng, chảy dịch |
Vì sao người trông như bình thường vẫn phải được kiểm tra
Dòng điện qua người có thể làm tim đập loạn nhịp, và rối loạn nhịp đó không nhất thiết xuất hiện ngay lúc bị giật — nó có thể đến muộn hơn, khi cả nhà đã yên tâm. Cùng lúc đó, tổn thương nằm dưới da: dòng điện đi theo đường ít điện trở nhất, qua cơ và mạch máu, nên cơ có thể bị huỷ hoại dọc một đoạn dài trong khi ngoài da chỉ có hai vết nhỏ. Cơ bị huỷ giải phóng chất gây hại cho thận — đó là lý do nước tiểu nâu đỏ phải đi khám ngay. Không đánh giá được bằng mắt tại nhà.
Điện giật tại nhà ở Việt Nam hay xảy ra ở đâu
- Sửa điện, thay bóng đèn, khoan tường mà không tắt cầu dao trước
- Thiết bị điện ở chỗ ẩm: bình nóng lạnh, máy bơm, máy giặt, quạt ngoài sân sau mưa
- Dây điện hở, ổ cắm nứt, dây nối chắp vá, ổ cắm quá tải sau tủ lạnh
- Mùa mưa bão: nước ngập chạm ổ cắm thấp, dây điện đổ xuống đường hay vũng nước
- Trẻ nhỏ chọc vật kim loại vào ổ cắm thấp không có nắp che
Nói thẳng: điện giật là tình huống cấp cứu, không có cách xử lý ca cấp tại nhà — việc đầu tiên luôn là 115 và một cơ sở y tế có máy đo điện tim. Điều dưỡng và bác sĩ tới nhà có vai trò ở giai đoạn SAU: thay băng, theo dõi vết bỏng điện sau khi bệnh viện đã xử lý, theo dõi người cao tuổi có bệnh tim những ngày sau, hoặc nghe bạn kể qua cuộc gọi video rồi nói rõ ca này có cần đi viện.
Nội dung trên được viết lại bằng lời của chúng tôi từ hướng dẫn an toàn điện và ứng phó bão lụt của CDC Hoa Kỳ; việc dẫn nguồn CDC không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
