Nhà có người ngứa dữ dội về đêm, nhiều ở kẽ ngón tay và cổ tay thì điều cần biết ngay: ghẻ phải điều trị cho cả nhà cùng một lúc, kể cả người chưa ngứa gì. Chỉ chữa người đang ngứa là lý do phổ biến nhất khiến ghẻ «chữa mãi không khỏi».
Nhận ra ghẻ
Gây bệnh là một loại mạt rất nhỏ, mắt thường gần như không thấy, đào đường hầm trong lớp da trên cùng để đẻ trứng. Ngứa dai dẳng và tăng dần, không nổi lên rồi lặn.
- Ngứa dữ dội, tăng rõ về đêm, nhiều người mất ngủ vì nó.
- Sẩn nhỏ như mụn, có thể kèm mụn nước li ti; da trầy xước vì gãi.
- Đường hầm của mạt: vạch mảnh hơi gồ lên, trắng xám, uốn khúc như nét bút chì mờ.
- Chỗ hay gặp ở người lớn: kẽ ngón tay, mặt trong cổ tay, khuỷu, hố nách, quanh thắt lưng và quanh rốn, mông, quầng vú, vùng sinh dục.
- Trẻ nhỏ và trẻ còn bú: ghẻ còn ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu, mặt, cổ.
- Nhiều người trong nhà lần lượt ngứa — tín hiệu mạnh nhất.
Theo CDC, người bị ghẻ lần đầu thường chỉ ngứa sau khoảng 4 đến 8 tuần kể từ khi nhiễm, và vẫn lây suốt thời gian chưa có triệu chứng. Vì vậy trong nhà thường có người trông như «chưa bị» — thực ra là chưa tới lúc ngứa.
Dễ nhầm với bệnh gì
| Dễ nhầm với | Điểm khác dễ thấy |
|---|---|
| Thuỷ đậu | Mụn nước mọc thành đợt khắp người, cả da đầu, thường kèm sốt. Ghẻ ngứa dai dẳng, không sốt, khu trú ở kẽ ngón và nếp gấp. |
| Chàm, mề đay | Chàm: da khô, mảng đỏ ranh giới không rõ. Mề đay: sẩn nổi rồi lặn, đổi chỗ. Cả hai không có đường hầm và người trong nhà không ngứa theo. |
Làm gì ngay
Chẩn đoán và kê thuốc là việc của bác sĩ. Mấy việc sau không cần đơn, và chúng quyết định điều trị có khỏi hẳn hay không:
- Lập danh sách cả nhà và người tiếp xúc da kề da kéo dài: ngủ cùng giường, bế trẻ nhiều, chăm bệnh, vợ chồng. Mang đi khám để bác sĩ kê cho đúng người.
- Cắt ngắn và cọ sạch móng tay, nhất là trẻ con — gãi làm da trầy, mạt cũng đọng dưới móng.
- Quần áo, khăn, ga giường, vỏ gối đã dùng mấy ngày gần đây: giặt nước nóng rồi sấy nóng, hoặc giặt khô. Thứ không giặt được thì buộc kín trong túi nilon vài ngày tới một tuần.
- Tạm thời không dùng chung khăn, quần áo, giường. Ghi lại ngày bắt đầu ngứa của từng người.
Những việc không được làm
- Không dùng thuốc diệt ghẻ kê cho người khác, hay tuýp còn lại từ đợt trước. Loại nào, bôi vùng nào, bao lâu còn phụ thuộc tuổi, thai kỳ và mức tổn thương.
- Không tự pha lưu huỳnh, không đắp lá, không bôi dầu nóng, cồn hay kem đánh răng — da trầy xước là đường vào của nhiễm trùng.
- Không bôi thuốc diệt ghẻ cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ khi chưa có chỉ định — da trẻ hấp thu thuốc khác người lớn.
- Không phun thuốc diệt côn trùng, không xông hơi trong nhà — CDC nói rõ là không làm việc này. Mạt sống trên da người.
- Không chỉ điều trị người đang ngứa rồi coi là xong, và không bỏ dở giữa đường vì thấy đã đỡ.
Thuốc bác sĩ hay kê là permethrin dạng bôi, benzyl benzoate, hoặc ivermectin đường uống; thêm kháng sinh nếu chỗ gãi đã nhiễm trùng. Dùng loại nào, bôi ở đâu, bao lâu là quyết định của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Vẫn ngứa sau khi điều trị — có phải thuốc không ăn?
Đây là chỗ hay làm người ta bôi thêm thuốc không cần thiết. Theo CDC, ngứa có thể còn kéo dài vài tuần sau điều trị kể cả khi toàn bộ mạt và trứng đã bị diệt, vì cơ thể vẫn phản ứng với phần còn lại của con mạt trong da. Hết ngứa không phải thước đo thuốc có ăn hay không. Thứ đáng lo là nổi tổn thương MỚI, hoặc ngứa nặng dần sau khoảng 2 đến 4 tuần — lúc đó cần bác sĩ xem lại, và việc có điều trị lại hay không là quyết định của bác sĩ.
Khi nào phải đi khám
Đi khám NGAY trong ngày, đừng chờ, nếu: chỗ gãi sưng nóng đỏ, chảy mủ, có vệt đỏ lan ra xung quanh hoặc kèm sốt — nhiễm trùng da chồng lên ghẻ; da đóng vảy dày thành mảng và lan rộng, nhất là ở người cao tuổi, người nằm lâu một chỗ hay người giảm miễn dịch (thể ghẻ vảy, rất dễ lây, phải xử lý khác); người bệnh là trẻ sơ sinh hoặc phụ nữ mang thai. Gọi 115 nếu sốt cao kèm li bì, hoặc vùng da nhiễm trùng lan nhanh trong vài giờ.
Nên được bác sĩ khám trong 24–72 giờ, đừng tự điều trị tiếp, nếu:
- Bạn nghi ghẻ nhưng chưa chắc, hoặc nhiều người trong nhà cùng ngứa — ghẻ cần khám trực tiếp và thuốc kê đơn cho đúng những ai phải điều trị cùng lúc.
- Đã điều trị mà nổi tổn thương mới, hoặc sau khoảng 2 đến 4 tuần ngứa vẫn không đỡ.
- Ngứa làm mất ngủ nhiều ngày; hoặc người bệnh có bệnh nền, đang dùng thuốc giảm miễn dịch, cao tuổi nằm một chỗ.
Việc gì làm được tại nhà, việc gì phải tới cơ sở y tế
Ghẻ không phải bệnh cấp cứu, nhưng phải khám để có đơn, và là bệnh của cả nhà. Tại nhà, bác sĩ và điều dưỡng Y Tế Xanh làm được: chụp lại tổn thương để đánh giá, hỏi kỹ ai trong nhà đã ngứa và từ khi nào để không bỏ sót người cần điều trị, chăm sóc chỗ da trầy xước theo y lệnh. Phải tới cơ sở y tế: ca nghi ghẻ vảy, nhiễm trùng da lan rộng, trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai.
Theo CDC, ghẻ lây chủ yếu qua tiếp xúc da kề da kéo dài, và việc cần làm là điều trị tất cả người trong nhà cùng những người tiếp xúc gần một lúc với người bệnh. Nguồn: CDC. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Scabies
