Nói ngay điều quan trọng nhất. Hăm tã rất thường gặp và phần lớn xử lý được ở nhà — nhưng thứ làm nó đỡ là da được KHÔ và SẠCH, không phải bôi cho nhiều thứ lên. Có hai tình huống đổi hẳn mức khẩn: trẻ có sốt, và ban xuất hiện ở trẻ trong những tuần đầu sau sinh.
Nhận ra hăm tã: mép tã nói gì
Theo NHS, hăm tã là những đám đỏ hoặc trợt ở vùng mông hay cả vùng tã, có thể kèm mụn nhỏ, nốt hoặc bọng nước, da bong và khô, trẻ rát hoặc ngứa nên quấy. Các nốt đó khó thấy hơn trên da nâu và da đen, theo NHS — đừng kết luận «không hăm» vì vừa nhìn trong phòng tối.
- MÉP TÃ LÀ MỐC DỄ DÙNG NHẤT. Theo MedlinePlus, hăm tã thường không lan ra ngoài mép tã.
- Theo MedlinePlus, ban là đám đỏ tươi rộng dần; vùng sinh dục cũng có thể rất đỏ và bong vảy.
- NHỮNG ĐÁM ĐỎ NHỎ RỜI quanh đám chính — MedlinePlus gọi là tổn thương vệ tinh — lớn dần rồi nhập vào đám lớn. Hướng này nghĩ tới nấm men, cần cho bác sĩ xem.
- Hướng thay đổi quan trọng hơn ảnh một ngày: hôm nay so hôm qua co lại hay rộng thêm.
Dễ nhầm với bệnh gì
- RÔM SẢY do nóng và bít tuyến mồ hôi, hay nổi ở cổ, ngực, lưng, chỗ quần áo bó — khác hẳn cơ chế ẩm và cọ của hăm tã. Rôm sảy đã có bài riêng trên trang này.
- NẤM MEN không loại trừ hăm tã mà là MỘT NGUYÊN NHÂN của nó: theo NHS, nấm men (thrush) nằm trong danh sách nguyên nhân gây hăm tã. Phân biệt và quyết có dùng thuốc chống nấm hay không là việc của bác sĩ; nấm da đã có bài riêng trên trang này.
- GHẺ gây ngứa dữ dội và cả nhà lần lượt ngứa, cũng đã có bài riêng trên trang này.
- Theo NHS, tiêu chảy hoặc bệnh làm trẻ đi phân nhiều lần cũng gây hăm tã.
Làm gì ngay
- Đổi tã ướt hoặc bẩn càng sớm càng tốt — theo NHS đây là việc đầu tiên.
- Rửa bằng nước, hoặc khăn ướt không mùi và không cồn. Theo NHS, khăn ướt có hương liệu hoặc có cồn chính là một nguyên nhân gây hăm.
- Giữ da sạch và KHÔ: theo NHS, thấm hoặc lau nhẹ cho khô, đừng chà.
- ĐỂ HỞ TÃ khi làm được — cả NHS và MedlinePlus đều nêu.
- Dùng tã thấm tốt, quấn vừa chứ không chặt; tã vải thì theo NHS dùng lớp lót khô và đổi thường xuyên.
- Theo NHS, tắm trẻ mỗi ngày là đủ — rửa quá nhiều làm da khô đi.
- Theo NHS, nếu ban làm trẻ rát thì dược sĩ có thể gợi ý một lớp MỎNG kem chống hăm ở mỗi lần đổi tã để che chắn da. Theo MedlinePlus, loại chứa kẽm oxit hoặc vaseline giúp giữ ẩm ướt khỏi tiếp xúc với da, và phải bôi lên da đã sạch và khô hoàn toàn.
- Ghi lại theo ngày: ban co lại hay rộng thêm. Đi khám thì mang theo tuýp đã bôi.
Việc KHÔNG được làm
- KHÔNG DÙNG PHẤN RÔM. Theo MedlinePlus, không dùng phấn talc vì nó có thể vào phổi trẻ. Theo NHS, cũng không dùng phấn rôm, kem hay dung dịch sát khuẩn lên vùng hăm. (Chuyện phấn rôm với RÔM SẢY thì khác, và bài rôm sảy có mục riêng — nhưng với hăm tã, cả hai nguồn đều nói đừng.)
- KHÔNG dùng xà phòng, sữa tắm tạo bọt hay lotion em bé lên vùng hăm — theo NHS chúng gây kích ứng da.
- KHÔNG quấn tã chặt và KHÔNG mặc quần nhựa hay bọc nylon ngoài tã; theo NHS cả hai đều kích ứng da.
- KHÔNG tự mua kem corticoid hay thuốc chống nấm bôi cho trẻ. Theo NHS, thuốc mỡ corticoid, kem chống nấm và kháng sinh là thứ bác sĩ KÊ sau khi khám.
- KHÔNG bôi dày — theo NHS là một lớp MỎNG; dày hơn không che chắn tốt hơn.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu trẻ có BẤT KỲ dấu hiệu nào sau đây — theo NHS đây là nhóm dấu hiệu của một đứa trẻ đang bệnh nặng, và khi đó vùng da không còn là việc chính: li bì, khó đánh thức, gọi không tỉnh; không phản ứng như thường ngày, không chịu bú, không quan tâm tới ăn hay việc thường ngày; khóc mãi không dỗ được; thở khó, thở gằn, hõm bụng dưới bờ sườn khi thở, thở rất nhanh; da hoặc môi tím, xám hay tái hơn thường lệ, hoặc da nổi vân — khó thấy hơn trên da nâu và da đen; tay chân lạnh bất thường; co giật; sốt ở trẻ dưới ba tháng tuổi, vì ở tuổi đó bất kỳ mức sốt nào cũng là lý do gọi ngay. — ĐI KHÁM TRONG 24–72 GIỜ nếu: ban xuất hiện ở trẻ trong sáu tuần đầu sau sinh; trẻ lớn hơn ba tháng có sốt; ban nặng thêm hoặc không đỡ; ban lan ra bụng, lưng, tay hay mặt; có mụn mủ, bọng nước, vết loét hay nốt to; trẻ rát nhiều, quấy khác thường. — Trẻ càng ít tuổi thì càng nghiêng về mốc sớm của khoảng trên. Không chắc thì gọi hỏi trước khi tự quyết.
Hăm tã là chuyện của da trẻ nhỏ, và chúng tôi KHÔNG nhận chăm sóc trẻ nhỏ hay trẻ sơ sinh tại nhà. Ở nhà không phân biệt được hăm thường với hăm đã nhiễm nấm hay nhiễm khuẩn, và chúng tôi không thay cho lần khám của cháu ở cơ sở y tế. Hai việc Y Tế Xanh làm được là tư vấn từ xa qua cuộc gọi video để bạn quyết đi khám ngay hay chờ hẹn, và bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Dấu hiệu, việc nên và không nên làm, nguyên nhân và mốc đi khám theo trang công khai của NHS về hăm tã; nhóm dấu hiệu trẻ bệnh nặng theo trang NHS về sốt ở trẻ em. Mép tã, tổn thương vệ tinh và cảnh báo phấn talc theo MedlinePlus. CDC Hoa Kỳ không có trang cộng đồng về hăm tã nên bài không dẫn CDC. Việc dẫn nguồn NHS và MedlinePlus ở đây không ngụ ý các cơ quan đó chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- NHS — Nappy rash
- MedlinePlus — Diaper rash
