Nói ngay điều quan trọng nhất, vì nó ngược hẳn với thứ ai cũng chờ: ở một em bé, ho gà có thể không gây ho.
Nhận ra: ở trẻ nhỏ, ho gà có thể không ho
Theo CDC, nhiều trẻ nhỏ mắc ho gà không ho chút nào; thay vào đó trẻ có cơn ngừng thở — CDC gọi đó là khoảng ngừng thở đe doạ tính mạng — và cơn ấy có thể làm trẻ tím hoặc vật vã để thở.
Tài liệu cho nhân viên y tế của CDC nói thêm: ở trẻ nhỏ, cơn ngừng thở có thể là triệu chứng duy nhất, còn ho rất ít hoặc không có. CDC cũng nói với một số trẻ, bệnh trông như cảm lạnh thường suốt cả đợt — nên «con chỉ sổ mũi, vẫn bú được» chưa loại trừ được gì.
Ở trẻ lớn và người lớn: ho thành tràng
- Theo CDC, một tới hai tuần đầu trông y như cảm lạnh: chảy mũi hoặc ngạt mũi, sốt nhẹ, ho nhẹ và thưa; chỉ sau đó mới tới cơn ho dữ dội.
- Ho thành CƠN: từng tràng ho nhanh liên tiếp, ho tới mức gần như không kịp lấy hơi, rồi mới dứt.
- Theo CDC, hít vào sau một cơn ho có thể phát ra tiếng rít cao — tên bệnh sinh ra từ đó; nôn trong hoặc ngay sau cơn cũng là dấu hiệu hay gặp.
- Theo CDC, tiếng rít đặc trưng ít gặp hơn ở thanh thiếu niên và người lớn — không nghe thấy rít thì chưa loại trừ được.
Làm gì ngay
- Với trẻ nhỏ: cởi áo ra mà nhìn lồng ngực, và nhìn mặt trẻ cả lúc trẻ ngủ — đừng chờ xem có ho không.
- Ghi ra giấy ba mốc: ngày bắt đầu chảy mũi, ngày bắt đầu ho, ngày ho chuyển thành từng cơn.
- Quay một đoạn video lúc có cơn ho rồi mang đi khám — theo CDC, giữa các cơn người bệnh thường trông bình thường.
- Theo CDC: uống nhiều nước; ăn ít một, chia nhỏ bữa cho đỡ nôn; giữ nhà không khói thuốc, bụi, hơi hoá chất; có thể dùng máy phun sương mát sạch để làm loãng đờm.
- Tách người đang ho khỏi trẻ nhỏ và người mang thai: đeo khẩu trang, ngủ phòng riêng, dùng khăn cốc riêng.
- Kể ra ai đã ở gần người bệnh — người sống cùng nhà có thể cần uống kháng sinh phòng bệnh, do cơ quan y tế quyết.
Những điều KHÔNG được làm
- KHÔNG tự mua thuốc ho. Theo CDC, đừng dùng thuốc ho trừ khi bác sĩ chỉ định — nó hầu như không giúp gì ở bệnh này.
- KHÔNG tự mua kháng sinh rồi ở nhà chờ. Có cần không, loại nào, ai trong nhà cần uống phòng là việc bác sĩ và cơ quan y tế quyết sau xét nghiệm.
- KHÔNG chờ hết ho mới đi khám. Theo CDC, kháng sinh dùng sớm có thể làm bệnh nhẹ đi, còn bắt đầu sau ba tuần thì hầu như không còn tác dụng — dù vẫn còn ho.
- KHÔNG để người đang ho dai dẳng bế hay ngủ cùng trẻ nhỏ, kể cả khi họ nghĩ mình chỉ ho dai sau cảm.
- KHÔNG lấy «chưa sốt cao» hay «trẻ vẫn bú được» làm bằng chứng loại trừ.
- KHÔNG coi đã tiêm là xong — theo CDC, miễn dịch giảm dần theo thời gian. Đã tiêm mà có dấu hiệu ở hộp dưới thì vẫn đi khám.
Người lớn ho dai dẳng là nguồn lây cho trẻ
Theo CDC, trẻ dưới một tuổi là nhóm nguy cơ mắc ho gà và biến chứng nặng cao nhất, và nhiều trẻ bị lây từ anh chị lớn, bố mẹ hoặc người chăm — những người không biết mình đang mắc. Vi khuẩn lây dễ qua không khí, và theo CDC người bệnh còn lây ít nhất hai tuần sau khi bắt đầu ho.
Mức độ nặng: theo tài liệu của CDC, khoảng một phần ba trẻ dưới một tuổi mắc ho gà cần điều trị ở bệnh viện; hai biến chứng hay gặp nhất là ngừng thở và viêm phổi.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây — theo CDC, riêng khó thở đã là dấu hiệu phải đi khám ngay lập tức. Ở trẻ nhỏ: có lúc ngừng thở, dù chỉ vài giây; môi, quanh miệng, mặt hay đầu ngón tím hoặc xám đi; vật vã để thở, hõm ức và kẽ sườn lõm, cánh mũi phập phồng; bỏ bú hoặc không bú được; mềm oặt, li bì, khó đánh thức; co giật. Ở mọi tuổi: khó thở hoặc thở gấp; ho tới mức không lấy lại được hơi giữa các cơn; mặt tím hay tái xám trong cơn; lú lẫn mới xuất hiện; co giật; nôn tới mức không uống được gì; không đi tiểu. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY: nhà có trẻ dưới một tuổi hoặc người đang mang thai mà ai đó ho dai dẳng; hoặc vừa ở gần người được chẩn đoán ho gà, kể cả khi chưa có triệu chứng. — Cần khám trong 24–72 giờ: ho thành tràng liên tiếp, nôn sau cơn, hoặc hít vào có tiếng rít; ho dai dẳng nhiều tuần không đỡ; trẻ đang ho mà chưa tiêm đủ vắc-xin ho gà. — Không chắc thì gọi hỏi; có dấu hiệu ở nhóm trên thì đi trước, gọi sau.
Việc nào ở nhà, việc nào ở bệnh viện
Nói thẳng: nghi ho gà ở một em bé là việc của bệnh viện. Xét nghiệm xác định làm ở cơ sở y tế, cơn ngừng thở cần theo dõi liên tục — ở nhà không chẩn đoán và không điều trị được; chúng tôi không thay cho bác sĩ nhi của trẻ.
Vai trò của Y Tế Xanh, chủ yếu với người lớn hay trẻ lớn trong nhà đang ho: tư vấn từ xa để bạn quyết đi khám ngay hay chờ hẹn, và bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, nói rõ ca nào bắt buộc tới cơ sở y tế. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phòng bệnh: CDC khuyến nghị tiêm vắc-xin ho gà cho tất cả mọi người, kể cả người lớn và phụ nữ đang mang thai. Mũi nào, lúc nào, cho ai thì hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng.
Các mốc trong bài theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ về ho gà, gồm trang cho nhân viên y tế; bài truyền đạt lại, không thay thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About Whooping Cough
