Nói ngay điều quan trọng nhất: kháng sinh diệt vi khuẩn, không diệt vi rút. Cảm, cúm, phần lớn đau họng và ho đều do vi rút — uống kháng sinh vào là không tác động gì tới nguyên nhân, mà vẫn nhận đủ tác dụng phụ. Ở Việt Nam thuốc này mua được không cần đơn, nên quyết định nằm trong tay người bệnh.
Nhận ra: bệnh này có cần kháng sinh không
Câu hầu hết mọi người hỏi là «uống kháng sinh gì». Câu phải hỏi trước đó là «có phải loại cần kháng sinh không». Theo CDC, kháng sinh chỉ cần cho một số nhiễm trùng do vi khuẩn — bảng dưới theo hướng dẫn cộng đồng của CDC.
| Bệnh thường gặp | Có cần kháng sinh? |
|---|---|
| Viêm họng do liên cầu · ho gà · nhiễm khuẩn tiết niệu | CÓ |
| Viêm xoang · viêm tai giữa | CÓ THỂ — bác sĩ quyết |
| Cảm lạnh, chảy nước mũi · đau họng không do liên cầu · cúm | KHÔNG |
| Viêm phế quản ở người trước đó vẫn khoẻ | KHÔNG |
Những chỗ dễ nhầm
- Nước mũi hay đờm đặc, vàng, xanh: CDC nói rõ kháng sinh không tác dụng với vi rút, KỂ CẢ khi nước mũi đã đổi màu như vậy. Màu không phải bằng chứng của vi khuẩn.
- Sốt cao: sốt là phản ứng với nhiễm trùng nói chung, kể cả do vi rút — tự nó không nói đây là vi khuẩn.
Làm gì ngay khi không cần kháng sinh
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách làm dễ chịu hơn trong lúc cơ thể tự chống vi rút — theo CDC, đó là câu nên hỏi thay cho câu xin kháng sinh.
- Nghỉ thật, uống nước đều; ngạt mũi thì nhỏ nước muối sinh lý. Hạ sốt hay giảm đau thì hỏi bác sĩ, dược sĩ: paracetamol là lựa chọn thường dùng, nhưng liều do họ quyết.
- Ghi ra giấy trước khi đi khám: ngày bắt đầu bệnh, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng thuốc, đang mang thai hay cho con bú, có bệnh gan thận không. Theo NHS, một số kháng sinh không phù hợp với người mang thai, cho con bú hoặc có bệnh nền nhất định.
Ba việc đừng bao giờ làm
- ĐỪNG uống kháng sinh của người khác, hay thuốc còn sót từ đợt trước. CDC ghi thẳng: không dùng chung, không để dành cho lần sau, không uống thuốc kê cho người khác — làm vậy có thể làm bạn chậm được điều trị đúng, bệnh nặng thêm, hoặc gặp tác dụng phụ.
- ĐỪNG tự ngừng hay tự đổi liều khi thấy đỡ. Theo CDC, nếu cần kháng sinh thì uống ĐÚNG như đã kê. Thấy đỡ là dấu hiệu tốt, nhưng nó không cho bạn biết đợt thuốc đã xong.
- ĐỪNG tự mua theo lời mách, và đừng nài bác sĩ kê: CDC ghi rõ không bao giờ gây áp lực để người có chuyên môn kê kháng sinh.
Uống khi không cần thì mất gì
- Theo CDC, tác dụng phụ thường gặp là ban, chóng mặt, buồn nôn, tiêu chảy, nhiễm nấm; nặng hơn là nhiễm C. diff — loại tiêu chảy có thể dẫn tới tổn thương nặng ở đại tràng và tử vong — cùng phản ứng dị ứng đe doạ tính mạng. CDC nói rõ chúng xảy ra được kể cả lúc bạn không cần tới thuốc.
- Kháng thuốc không chỉ là chuyện của xã hội: theo NHS, uống kháng sinh khi không cần có thể làm thuốc không còn tác dụng CHO CHÍNH BẠN ở lần sau. Vi khuẩn kháng thuốc đang sống trong người bạn và trong nhà bạn.
Khi nào kháng sinh đúng là cần
Đây không phải bài chống kháng sinh: đang cầm đơn bác sĩ thì đừng bỏ thuốc sau khi đọc nó. CDC viết rõ kháng sinh cứu người, và khi thật cần thì lợi ích lớn hơn rủi ro tác dụng phụ và rủi ro kháng thuốc. Vấn đề nằm ở chỗ AI quyết. Theo CDC, ba câu nên hỏi là:
- Bệnh này điều trị tốt nhất bằng cách nào — có cần kháng sinh không?
- Nếu có kê, tôi cần biết gì về thuốc này?
- Nếu không cần kháng sinh, dấu hiệu nào thì tôi phải quay lại?
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU NGAY hoặc gọi 115 nếu sau khi uống thuốc có dấu hiệu dị ứng nặng — NHS xếp nhóm này vào diện phải tới cấp cứu ngay: khó thở, thở rít, tức cổ hoặc tức ngực; sưng môi, mặt, lưỡi hoặc họng; không nói được thành câu; ban nổi kèm ngứa, sưng, phồng rộp hoặc bong da; môi hay mặt tím; choáng, ngất. Mang theo vỏ hộp thuốc. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ cho hết đợt thuốc, nếu: tiêu chảy nhiều, đau bụng hoặc sốt trong lúc đang uống kháng sinh hoặc ngay sau đợt thuốc — theo CDC đây có thể là nhiễm C. diff, cần được điều trị; nổi ban, mề đay, ngứa nhiều; bệnh không đỡ hoặc đang nặng thêm dù đã uống thuốc; mới đau gân hay đau cơ sau khi dùng thuốc.
Khi nào nên gọi bác sĩ
Thứ gia đình cần nhất ở đây thường không phải hộp thuốc, mà là một người đọc hộ cái đơn. Bác sĩ Y Tế Xanh tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng và nói rõ ca nào bắt buộc nhập viện; chưa cần ai tới thì tư vấn từ xa trước — đúng lúc bạn có triệu chứng nhẹ kéo dài và đang định tự ra hiệu thuốc.
Dịch vụ tư vấn thuốc rà soát thuốc đang dùng: đọc lại đơn, giải thích từng loại dùng làm gì, chỉ ra chỗ trùng hoạt chất hoặc tương tác đáng lo. Hai điều chúng tôi KHÔNG làm: không bán thuốc, và không tự đổi hay bỏ thuốc thay bạn — thấy điểm nghi vấn thì nêu rõ để bạn hỏi lại bác sĩ kê đơn. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phân loại bệnh cần hay không cần kháng sinh, màu nước mũi, tác dụng phụ, nhiễm C. diff và các việc không được làm là theo hướng dẫn cộng đồng của CDC Hoa Kỳ; dấu hiệu dị ứng nặng, lưu ý bệnh nền và thai kỳ, cùng câu thuốc có thể không còn tác dụng cho chính bạn là theo NHS. Bài truyền đạt lại, không thay thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — Antibiotic Prescribing and Use
- NHS — Antibiotics
