Mảng da tròn, ngứa, bờ gồ lên và bong vảy, giữa nhạt hơn — rất có thể là nấm da. Việc quan trọng nhất: đừng tự mua tuýp nào làm hết ngứa trong một hai ngày. Theo CDC, kem chứa corticoid làm nhiễm nấm nặng thêm.
Nhận ra nấm da
Nét nhận ra rõ nhất là cái bờ: nấm lan ra từ rìa, nên rìa đỏ, gồ lên, bong vảy, còn giữa nhạt hơn — thành hình vòng, có thể nhiều vòng chồng nhau.
- Trên da sáng thì đỏ; trên da nâu sẫm thì ánh tím, nâu, xám hoặc đen — đừng chờ phải «đỏ» mới nghi
- Ngứa vừa, dai dẳng; mảng rộng dần qua nhiều ngày đến nhiều tuần, không nổi rộ sau một đêm
- Theo CDC, dấu hiệu xuất hiện khoảng 4 đến 14 ngày sau khi da tiếp xúc với nấm
Không phải chỗ nào cũng thành vòng gọn. Kẽ chân: đỏ, nề, bong, ngứa, hay bắt đầu ở kẽ giữa ngón nhỏ nhất và ngón kế bên. Bẹn: bong vảy ở nếp gấp, lan ra mặt trong đùi. Da đầu: bong vảy kèm rụng tóc thành đám. Móng: đổi màu, dày, giòn, có thể tách khỏi nền.
Dễ nhầm với bệnh gì
Nét riêng của nấm là bờ vòng lan dần từ rìa. Đây là dấu hiệu mấy bệnh hay bị nhầm:
| Dễ nhầm với | Nét riêng của bệnh đó |
|---|---|
| Ghẻ | Ngứa dữ dội tăng về đêm ở kẽ ngón tay và nếp gấp, có đường hầm mảnh như nét bút chì; cả nhà lần lượt ngứa |
| Kiến ba khoang | Vệt dài theo hướng bàn tay quét, bỏng rát hơn là ngứa, rát rõ sau nhiều giờ |
| Thuỷ đậu | Mụn nước mọc thành nhiều đợt khắp người, thường kèm sốt |
| Chàm, vảy nến | Hay đối xứng hai bên, không có bờ vòng lan dần. Theo CDC, nấm da khó phân biệt với hai bệnh này |
Sai lầm tốn kém nhất: tuýp làm hết ngứa sau một đêm
Rất nhiều tuýp bôi bán sẵn là thuốc trộn, trong đó có corticoid. Bôi lên nấm thì ngứa dịu rất nhanh, nên người bệnh tin là đúng thuốc rồi bôi tiếp. Nhưng theo CDC, corticoid làm nấm nặng thêm theo hai đường: giảm khả năng chống nấm tại chỗ của da, và làm tổn thương biến dạng, mất bờ vòng đặc trưng. Hậu quả kép — nấm lan rộng hơn, mà dấu hiệu để bác sĩ nhận ra thì đã mờ.
Tự kiểm tuýp trong nhà: tên hoạt chất corticoid thường kết thúc bằng «-sone» hoặc «-solone». Không chắc thì hỏi dược sĩ, đừng bôi thử. Đã bôi rồi thì dừng và mang tuýp theo khi đi khám.
Làm gì ngay
- Giữ vùng da đó sạch và KHÔ — nấm thuận lợi ở chỗ ẩm. Kẽ chân và nếp bẹn lau sau cùng, để không mang nấm sang chỗ khác
- Chụp ảnh tổn thương và ghi ngày thấy nó lần đầu, để bác sĩ biết nó đang rộng ra hay co lại
- Không dùng chung khăn, quần áo, ga giường, lược, mũ, đồ thể thao; thay tất và đồ lót hằng ngày; không mặc lại đồ ẩm mồ hôi
- Mang dép ở nhà tắm chung và phòng thay đồ — CDC nêu sàn những nơi này là đường lây
- Nhìn lại vật nuôi: mèo, chó rụng lông thành đám kèm bong vảy là dấu hiệu nấm. Cho thú y xem; rửa tay sau khi chạm
Những việc không được làm
- Không bôi tuýp có corticoid, tuýp kê cho người khác, hay tuýp còn lại từ đợt trước
- Không đắp lá, bôi cồn, giấm, vôi, kem đánh răng, dầu nóng; không chà bằng đá hay bàn chải — da trầy xước là đường vào của nhiễm khuẩn
- Không băng kín hay bịt nilon để «cho thuốc ngấm» — bí hơi làm nấm thuận lợi hơn
- Không cạo, không nhổ tóc quanh mảng nấm ở da đầu
- Không dừng thuốc khi thấy đỡ — CDC nói rõ: dùng đủ thời gian được dặn
Thuốc hay dùng: dạng bôi có clotrimazole, miconazole, terbinafine, ketoconazole; dạng uống theo đơn có griseofulvin, terbinafine, itraconazole, fluconazole. Nêu tên để bạn nhận ra thứ mình được kê — loại nào, bôi hay uống, bao lâu là việc của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nấm da đầu ở trẻ: bôi không đủ
Đây là chỗ cha mẹ hay mất nhiều tuần vô ích. Theo CDC, kem, dung dịch hay phấn bôi KHÔNG có tác dụng với nấm ở da đầu, vì nấm nằm trong chân tóc, thuốc bôi không tới được. Nhóm này cần thuốc uống do bác sĩ chỉ định, đợt điều trị tính bằng tháng — dừng sớm vì thấy đỡ là quay lại từ đầu.
Khi nào phải đi khám
Đi khám NGAY trong ngày, đừng chờ, nếu: vùng tổn thương sưng nóng, đau, chảy mủ, có vệt đỏ lan ra xung quanh, hoặc kèm sốt — đó là nhiễm khuẩn chồng lên nấm; mảng lan nhanh sau khi bôi một tuýp không rõ thành phần; người bệnh là người đái tháo đường có tổn thương ở bàn chân, người đang dùng thuốc giảm miễn dịch, hay trẻ sơ sinh. Gọi 115 nếu sốt cao kèm li bì, hoặc vùng da nhiễm khuẩn lan rộng nhanh trong vài giờ.
Người đái tháo đường và người giảm miễn dịch nên khám sớm hơn: theo CDC, nhiễm khuẩn chồng lên nền nấm ở nhóm này có thể gây bệnh nặng. Nên được bác sĩ khám trong 24–72 giờ, đừng tự bôi tiếp, nếu:
- Tổn thương ở da đầu, có rụng tóc thành đám, hoặc ở móng
- Mảng ở mặt, quanh mắt, vùng sinh dục, hoặc trên diện da rộng
- Đã bôi thứ gì đó mà mảng không đỡ hoặc đang rộng ra
- Không chắc đây là nấm hay chàm, vảy nến, ghẻ — các hướng điều trị ngược nhau
- Người bệnh là phụ nữ mang thai, hoặc người cao tuổi nằm một chỗ
Làm được tại nhà, và lúc phải tới cơ sở y tế
Nấm da không phải bệnh cấp cứu, nhưng phần lớn ca nên được xem trực tiếp một lần. Tại nhà, bác sĩ và điều dưỡng Y Tế Xanh làm được: xem lại tuýp bạn đã bôi, đánh giá tổn thương, chăm vùng da trầy xước theo y lệnh. Nấm da đầu và nấm móng phải tới cơ sở y tế để xét nghiệm.
Nguồn: CDC — giữ da sạch và khô, và gặp nhân viên y tế khi nghi nấm ở da đầu hoặc móng. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — Ringworm Basics
