Ngộ độc rượu: đừng để ngủ cho tỉnh, và dấu hiệu của rượu pha cồn công nghiệp

Hai thứ rất khác nhau cùng mang một cái tên. Một là uống quá nhiều rượu thường, say tới mức hôn mê, có thể chết vì ngừng thở hoặc sặc chất nôn. Hai là uống phải cồn công nghiệp pha vào rượu, có thể gây mù vĩnh viễn, mà dấu hiệu thường đến muộn — khi người đó tưởng đã hết say. Việc nguy hiểm nhất cả nhà hay làm với cả hai là đắp chăn cho ngủ, chờ sáng mai xem sao.

Nhận ra: say nặng và ngộ độc rượu khác nhau ở đâu

Người say thường vẫn đánh thức được, vẫn nói được, vẫn tự xoay người và tự nôn được. Ngộ độc rượu là khi những phản xạ đó mất dần. Theo CDC, đây là các dấu hiệu nguy hiểm tới tính mạng:

• Không đánh thức được: gọi to, lay vai mạnh mà chỉ ú ớ hoặc không phản ứng.
• Nôn, đáng lo nhất là nôn khi đang lơ mơ hoặc nằm ngửa.
• Thở chậm hẳn, hoặc thở ngắt quãng với những quãng dài không thấy thở.
• Co giật.
• Người lạnh toát, da tái hoặc tím, rõ nhất ở môi và đầu ngón tay.

NIAAA thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ nêu thêm: mạch chậm, da ẩm dính, lú lẫn hoặc lịm đi, và mất phản xạ nôn ọe. Mất phản xạ đó chính là chỗ chết người — theo NIAAA, người uống tới mức bất tỉnh có nguy cơ sặc chính chất nôn của mình và chết vì thiếu oxy.

Dễ nhầm nhất là tưởng mọi thứ đều do rượu. Người uống rượu vẫn có thể ngã đập đầu, hoặc bị đột quỵ cùng lúc: méo một bên mặt, yếu hẳn một bên tay chân thì xử lý như đột quỵ — trang này có bài riêng. Và theo NIAAA, rượu uống cùng thuốc ngủ, thuốc dị ứng hay thuốc giảm đau nhóm opioid thì nguy cơ cao hơn hẳn, vì chúng cùng ép vùng não điều khiển hơi thở.

Rượu pha cồn công nghiệp: bệnh thứ hai, đến muộn

Theo MedlinePlus của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, methanol là loại cồn dùng cho công nghiệp và xe cộ, không phải thứ để uống. Nó không có chỗ nào trong một chai rượu — nên thứ đáng ngại là rượu không rõ nguồn gốc, rượu tự nấu tự pha, rượu rót từ can không nhãn.

Điều khiến nó giết người là khoảng lặng. Theo CDC, tác hại của ngộ độc methanol có thể chưa biểu hiện gì trong một khoảng không triệu chứng kéo dài tới ba ngày sau khi uống. Nghĩa là người đó có thể đã hết say, ăn uống đi lại bình thường, rồi mới xấu đi.

• MẮT: nhìn mờ, nhìn như có sương hay màn che, thấy đốm nhảy hoặc lóe sáng, giảm thị lực.
• Thở nhanh và sâu — dấu hiệu máu đang bị nhiễm toan.
• Đau bụng dữ dội, nôn, buồn nôn, không muốn ăn.
• Đau đầu, chóng mặt, đi không vững, lú lẫn, lịm dần.
• Nặng hơn: co giật, hôn mê.

Theo MedlinePlus, mù do methanol là chuyện thường gặp và thường vĩnh viễn, dù đã được chữa.

Làm gì ngay

• Ở BÊN CẠNH, không để ngủ một mình.
• Đã lịm hoặc bất tỉnh: đặt nằm nghiêng một bên, để nếu nôn thì chất nôn chảy ra ngoài chứ không trào vào phổi. Còn tỉnh thì cho ngồi dậy.
• Giữ ấm bằng áo khoác hay chăn mỏng.
• Tỉnh hẳn, nuốt được và không đang nôn thì cho uống từng ngụm nước nhỏ. Đang lơ mơ thì không cho gì vào miệng.
• Ghi ra giấy: uống từ lúc nào tới lúc nào, rượu gì và lấy ở đâu, có uống cùng thuốc gì, lúc nào bắt đầu lơ mơ. Giữ lại chai hoặc can rượu.
• Gọi 115 khi có dấu hiệu trong hộp dưới, và nói rõ đã uống rượu, nghi rượu không rõ nguồn gốc.

Những việc không được làm

• KHÔNG để ngủ cho tỉnh rượu rồi sáng mai xem sao. Theo NIAAA, đừng cho rằng người bất tỉnh cứ ngủ là sẽ ổn.
• KHÔNG cho uống thêm rượu.
• KHÔNG cho cà phê hay nước tăng lực, KHÔNG dội nước lạnh hay bắt đi tắm. Theo NIAAA, cà phê, tắm nước lạnh và bắt đi lại đều không làm hết tác dụng của rượu, còn có thể làm nặng thêm.
• KHÔNG móc họng gây nôn. Theo MedlinePlus, đừng gây nôn trừ khi được nhân viên y tế hướng dẫn.
• KHÔNG cho ăn khi còn lơ mơ — rất dễ sặc.
• KHÔNG tin thuốc giải rượu, nước giải rượu hay mẹo dân gian; thuốc nào cũng hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.
• Đang có dấu hiệu trong hộp dưới thì đừng gọi truyền dịch tại nhà thay cho việc đi viện.

Khi nào phải đi viện

Nói thẳng: ngộ độc rượu nặng và ngộ độc methanol là bệnh phải vào viện — ở nhà không làm được xét nghiệm máu, không chữa được nhiễm toan, không có thuốc giải độc. Vai trò của chúng tôi là tư vấn từ xa khi bạn chưa chắc có phải đi viện, bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử và khám lâm sàng khi chưa rõ, và điều dưỡng chăm sóc phục hồi tại nhà sau khi ra viện. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.

Bài này truyền đạt khuyến nghị của các cơ quan y tế công — nguồn: CDC Hoa Kỳ, NHS Anh và NIH — bằng lời của chúng tôi, và không thay cho thăm khám trực tiếp. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.

Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.