Ngộ độc thực phẩm: cả nhà cùng mắc thì đưa ai đi khám trước

Phần lớn ca ngộ độc thực phẩm tự khỏi sau một hai ngày. Nhưng ba tình huống không được chờ: không giữ được nước, đi ngoài ra máu, và dấu hiệu ở mắt cùng cơ — nhóm cuối ít ai nghĩ do thức ăn. Bài viết cho lúc cả nhà ăn một bữa rồi vài người cùng mắc.

Có đúng là ngộ độc thực phẩm không

Dấu hiệu đáng tin nhất không nằm ở triệu chứng, mà ở chỗ nhiều người cùng ăn một bữa rồi cùng mắc trong khoảng thời gian gần nhau. Ba người cùng nôn sau bữa trưa thì gần như chắc do thức ăn.

Theo CDC, thời gian từ lúc ăn tới lúc có triệu chứng thay đổi theo tác nhân: có loại gây nôn sau vài giờ, có loại cần một tới ba ngày. Vì vậy bữa gần nhất không hẳn là bữa gây bệnh.

• Nôn, buồn nôn, đau quặn bụng, đi ngoài nhiều lần, phân lỏng hoặc toàn nước.
• Sốt, gai lạnh, đau mỏi người.
• Mệt, chóng mặt khi đứng lên, nước tiểu ít và sẫm: dấu hiệu mất nước.
• Phân có máu hoặc nhầy máu: luôn phải đi khám, không tự theo dõi tiếp.

Dễ nhầm nhất: chỉ MỘT người đau bụng, cơn đau dồn xuống hố chậu phải và tăng lên — đó là hướng viêm ruột thừa, phải đi khám.

Làm gì ngay

• Cho uống từng ngụm nhỏ, liên tục, ưu tiên dung dịch bù điện giải pha đúng hướng dẫn trên bao bì. Cách pha đã có bài riêng về oresol trên trang này.
• Ghi lại: bữa nào, mấy giờ, ai ăn món gì, ai mắc lúc nào, số đợt nôn và đi ngoài, lần đi tiểu gần nhất — đúng những câu bác sĩ hỏi đầu tiên.
• Giữ lại phần thức ăn còn lại cùng vỏ hộp và nhãn, cất tủ lạnh — nhiều ca chỉ tìm ra nguyên nhân nhờ nó.
• Người đang nôn hoặc tiêu chảy thì không nấu ăn cho cả nhà, kể cả khi đã đỡ.
• Cho người bệnh nằm nghỉ, nghiêng sang một bên nếu còn nôn nhiều hoặc lơ mơ.
• Nhiều người cùng mắc sau một bữa đông người: báo cơ sở y tế địa phương. Theo CDC, báo sớm giúp chặn các ca tiếp theo từ cùng nguồn.

Những việc không được làm

• Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy khi đang sốt hoặc đi ngoài ra máu: nó giữ tác nhân lại trong ruột. Tên hay gặp là loperamid — dùng hay không do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
• Không tự mua kháng sinh. Phần lớn trường hợp không cần, và với tác nhân gây tiêu chảy ra máu, kháng sinh làm tăng nguy cơ biến chứng nặng ở trẻ.
• Không móc họng gây nôn, không dùng nước giải độc dân gian như nước chanh đặc, nước đậu xanh hay lòng trắng trứng.

Cả nhà cùng mắc: đưa ai đi khám trước

Gia đình thường đưa người nôn nhiều nhất đi trước. Đó không phải thứ tự đúng: mức độ triệu chứng không phản ánh nguy cơ.

1. Bất kỳ ai có dấu hiệu trong hộp cờ đỏ bên dưới — đi trước tất cả.
2. Trẻ nhỏ và trẻ còn bú: mất nước nhanh hơn người lớn nhiều, dấu hiệu lại khó thấy hơn.
3. Người cao tuổi, nhất là ai đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch hay đái tháo đường.
4. Phụ nữ mang thai: một số tác nhân từ thức ăn gây hậu quả cho thai dù mẹ chỉ mệt nhẹ.
5. Người có bệnh thận, tim, gan, đái tháo đường, đang điều trị ung thư hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Những người còn lại — triệu chứng nhẹ, vẫn uống được, vẫn đi tiểu bình thường — theo dõi tại nhà được, nếu có người kiểm lại trong ngày.

Dấu hiệu ở mắt và cơ: nhóm dễ bị bỏ qua nhất

Có một dạng ngộ độc thực phẩm biểu hiện bằng yếu cơ, không phải nôn và tiêu chảy, do độc tố botulinum — thường từ đồ hộp, pate, chả, thịt hoặc cá ủ kín, dưa măng muối trong hũ đóng chặt, đồ hút chân không tự làm. Theo CDC, đây là tình trạng hiếm nhưng có thể gây tử vong, và thuốc kháng độc tố hiệu quả hơn khi dùng sớm.

• Nhìn đôi, nhìn mờ, sụp mi mắt.
• Nói khó, giọng thay đổi, nuốt khó hoặc hay sặc, khô miệng.
• Yếu cơ lan từ trên xuống: bắt đầu ở mặt và cổ, rồi tới tay, rồi tới chân.
• Thường không sốt, có thể không nôn và không tiêu chảy.
• Khó thở, thở nông: đã là nguy kịch.

Có dấu hiệu nào ở trên sau khi ăn những món đó: đi cấp cứu ngay và nói rõ đã ăn gì, lúc nào. Hộp phồng, méo, rỉ nước hay nắp bật thì bỏ, không nếm.

Khi nào phải đi viện

Bữa cỗ và thức ăn để qua đêm

• Món nấu sẵn cho bữa cỗ, đám hay giỗ thường nằm trên bàn vài tiếng. Theo CDC, thức ăn dễ hỏng không nên để ở nhiệt độ phòng quá hai giờ; trời nóng thì rút còn một giờ.
• Hâm lại thật nóng diệt được vi khuẩn nhưng không phá được độc tố chúng đã sinh ra lúc món ăn nguội ngoài không khí — để qua đêm ngoài tủ lạnh, hâm lại vẫn có thể gây bệnh.
• Cơm và xôi để nguội lâu là nguồn hay bị bỏ qua nhất; chia nhỏ và cất tủ lạnh sớm.

Nếu nhà có nhiều người cùng mắc và bạn không chắc đưa ai đi trước, Y Tế Xanh tư vấn từ xa hoặc tới nhà đánh giá mất nước từng người. Có dấu hiệu ở hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.

Bài truyền đạt khuyến nghị của cơ quan y tế công — nguồn: CDC Hoa Kỳ — và không thay thế thăm khám trực tiếp. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.

Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.