Rắn cắn: những việc tuyệt đối không làm, và vì sao phải đi viện ngay

Bị rắn cắn thì việc quyết định kết quả nằm trong mấy phút đầu, và nó ngược với phản xạ thường thấy: đừng làm gì lên vết cắn, rồi đi cấp cứu ngay. Theo CDC, mọi ca rắn cắn đều phải coi là cấp cứu.

Nhận ra: dấu hiệu bị rắn độc cắn

Vết rắn cắn thường chỉ là một hoặc hai điểm chích nhỏ. Kích thước vết không nói lên mức nguy hiểm, và nhìn vết thì không ai biết chắc là rắn độc hay không.

• Tại chỗ: dấu chích, chảy máu, đỏ, sưng, bầm tím hoặc phồng nước quanh vết; đau và căng tức dữ dội
• Sưng lan dần lên phía trên vết cắn
• Buồn nôn, nôn, tiêu chảy
• Nhìn mờ hoặc khó thở; mạch nhanh, mạch yếu, tụt huyết áp
• Vị kim loại, vị bạc hà hoặc vị cao su trong miệng; nhiều nước bọt, vã mồ hôi
• Tê hoặc râm ran quanh mặt và quanh tay chân; cơ giật thớ

Thứ dễ bỏ qua nhất: lúc đầu có thể không đau

Theo MedlinePlus, vết cắn của một số loài rắn có thể gần như không đau lúc đầu và các triệu chứng chính chỉ xuất hiện muộn hơn nhiều giờ sau; cùng tài liệu đó nêu sụp mi mắt, nhìn mờ, nói đớ, khó nuốt, yếu người rồi liệt. Nhóm dấu hiệu này đến từ từ nên người nhà hay nghĩ là mệt hay buồn ngủ. Theo CDC, đừng chờ triệu chứng xuất hiện mới đi.

Làm gì ngay

Không việc nào dưới đây cần đơn thuốc. Làm nhanh rồi đi — đừng để việc sơ cứu làm chậm chuyến đi viện.

1. Đưa người bị cắn ra xa con rắn, đủ xa để nó không mổ tới được.
2. Cho nằm hoặc ngồi, giữ bình tĩnh, hạn chế cử động. Theo CDC, để chỗ bị cắn thấp hơn tim, ở vị trí tự nhiên và thoải mái — đừng giơ lên cao.
3. Tháo nhẫn, vòng, đồng hồ và nới quần áo chật ở chi bị cắn, làm ngay trước khi sưng lên.
4. Rửa vết cắn bằng nước sạch và xà phòng, rồi che bằng gạc sạch và khô.
5. Lấy bút khoanh mép ngoài vùng sưng rồi ghi giờ bên cạnh, khoanh lại khi sưng lan thêm — CDC khuyên làm việc này; nó cho bác sĩ thấy sưng lan nhanh thế nào. Ghi cả giờ bị cắn.
6. Nhớ màu sắc và hình dáng con rắn, hoặc chụp ảnh từ xa nếu an toàn — CDC nói rõ là từ khoảng cách an toàn, không phải lại gần.
7. Gọi 115 hoặc nhờ người chở đi cấp cứu, và nói ngay với nhân viên y tế là bị rắn cắn.

Những việc KHÔNG được làm

• KHÔNG garô, không buộc dây, không thắt chặt phía trên vết cắn. Theo CDC, không được đặt garô.
• KHÔNG rạch, khía hay cắt vết cắn bằng dao, lưỡi lam hay bất cứ thứ gì — CDC cấm rạch vết thương.
• KHÔNG hút nọc: không hút bằng miệng, không dùng ống hút hay bầu hút bán sẵn.
• KHÔNG đắp lá, đắp thuốc dân gian, rắc thuốc bột, bôi dầu, dùng «đá chữa rắn» — CDC xếp cả nhóm liệu pháp dân gian, cùng với sốc điện, vào việc không được làm.
• KHÔNG chườm đá, không ngâm vết cắn vào nước hay chất lỏng nào.

• KHÔNG uống rượu để giảm đau; CDC cũng khuyên tránh cà phê và nước tăng lực.
• KHÔNG tự uống thuốc giảm đau: CDC nêu đích danh aspirin, ibuprofen và naproxen. Có cần giảm đau và bằng gì là việc của bác sĩ.
• KHÔNG bắt, không đánh chết con rắn để mang theo. CDC nói đừng bao giờ cầm một con rắn độc, kể cả con đã chết hay cái đầu đã chặt rời.
• KHÔNG chờ xem có sưng hay đau thêm không rồi mới quyết — theo CDC, đừng chờ triệu chứng xuất hiện.
• KHÔNG tự lái xe hay tự đi xe máy tới viện: CDC cảnh báo rắn cắn có thể làm choáng hoặc ngất.

Khi nào phải đi viện

Mức sau chỉ là chặng theo dõi khi cơ sở y tế đã xử lý xong — đừng tự xếp mình vào đó.

Ai hay bị, và vài việc phòng được

• Theo CDC, người làm việc ngoài trời phơi nhiễm nhiều nhất — làm ruộng, làm vườn, làm rừng, lao động xây dựng; CDC khuyên mặc quần dài, đi bốt cao và đeo găng dày.
• CDC lưu ý rắn hoạt động nhiều hơn khi trời ấm và vào ban đêm — ra ruộng, vào rừng hay ra vườn lúc tối thì mang đèn.
• Đừng thò tay hay chân vào chỗ mắt không nhìn thấy: bụi rậm, hốc đá, đống củi, gốc lúa.
• Trẻ nhỏ bị cắn thường không kể lại được. Trẻ chơi ngoài vườn mà khóc, rồi thấy ở tay hay chân có điểm chích và sưng lên, thì coi như bị rắn cắn và đi cấp cứu.

Nói thẳng: đây là bệnh phải vào viện. Huyết thanh kháng nọc được dùng ở cơ sở y tế, không ở nhà, và theo CDC dùng càng sớm thì chi bị cắn hồi phục càng tốt. Phần Y Tế Xanh làm được nằm ở hai đầu: tư vấn từ xa để bạn quyết đi hay không, rồi thay băng, cắt chỉ và theo dõi vết thương tại nhà theo y lệnh sau khi bệnh viện xử lý xong. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.

Nguồn: CDC, trang hướng dẫn về rắn độc cho người làm việc ngoài trời. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.

Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.