Nói ngay điều quan trọng nhất. Theo CDC, RSV thường chỉ gây triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh và phần lớn ca tự khỏi; nhưng ở trẻ nhỏ bệnh có thể thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi, và hai tới ba trong mỗi một trăm trẻ dưới ba tháng tuổi phải nhập viện vì RSV mỗi năm. Thứ cần theo là cách con THỞ và con còn bú được không.
Nhận ra: nhìn vào cách thở, không đếm tiếng ho
Theo CDC, triệu chứng thường xuất hiện trong bốn tới sáu ngày sau khi nhiễm: chảy nước mũi, ngạt mũi, kém ăn, ho, hắt hơi, sốt, khò khè — và các triệu chứng này thường đến theo từng đợt chứ không cùng lúc. Một em bé hôm nay mới chỉ chảy nước mũi vẫn có thể khó thở vào ngày thứ ba, thứ tư.
- TRẺ CÀNG NHỎ CÀNG ÍT DẤU HIỆU RÕ. Theo CDC, ở trẻ còn rất nhỏ, triệu chứng duy nhất có thể chỉ là quấy, giảm vận động và khó thở.
- Theo CDC, ở trẻ dưới sáu tháng, dấu hiệu có thể gồm quấy, giảm vận động, ăn uống ít hơn, và cơn ngừng thở — khoảng ngừng kéo dài hơn mười giây. CDC cũng nói nhiều trẻ nhiễm RSV không sốt.
- GẮNG SỨC THỞ, theo MedlinePlus: cơ quanh xương sườn lõm vào mỗi lần trẻ hít vào, cánh mũi mở rộng ra khi thở, thở nhanh, da hoặc môi tím vì thiếu oxy.
- Theo NHS, viêm tiểu phế quản do RSV làm trẻ thở nhanh hơn, thở có tiếng khò khè hoặc lạch xạch, bú hoặc ăn khó; thường nặng nhất vào khoảng ngày thứ ba tới thứ năm.
Dễ nhầm với bệnh khác
- Ho gà cũng làm trẻ nhỏ có cơn ngừng thở mà gần như không ho — trang này đã có bài riêng về ho gà.
- Cúm A, cúm B và viêm phổi đều đã có bài riêng trên trang này; muốn tra riêng cơn ho thì xem bài ho khan và ho có đờm.
- Sốt không phải thước đo của bệnh này. Trẻ hết sốt mà thở nặng hơn là nặng hơn.
Làm gì ngay
- ĐẾM NHỊP THỞ lúc con yên hoặc đang ngủ, và nhìn bụng dưới bờ sườn xem có lõm vào không. Ghi lại theo giờ: nhanh dần là xấu dần.
- Theo NHS, giữ con ở tư thế thẳng người nhiều nhất có thể khi con thức, và cho con uống nhiều nước.
- Cho bú hoặc ăn từng ít một và nhiều lần hơn — con khó thở thì mỗi lần chỉ bú được một chút. Đếm tã ướt từng ngày và ghi lại.
- Theo NHS, con khó chịu hoặc quấy thì dùng được paracetamol dạng cho trẻ với trẻ trên hai tháng tuổi, hoặc ibuprofen với trẻ trên ba tháng tuổi. Liều do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
- Ghi giờ con bắt đầu thở nhanh, và nói với người khám là con sinh non hay đủ tháng.
Việc KHÔNG được làm
- KHÔNG chờ xem con có ho nhiều lên không. Ở bệnh này thứ đổi quyết định là cách thở, không phải tiếng ho.
- Theo NHS, KHÔNG hút thuốc quanh con.
- Theo NHS, KHÔNG hạ nhiệt cho con bằng cách lau nước mát hay cởi hết quần áo.
- Theo NHS, KHÔNG cho aspirin với trẻ dưới 16 tuổi.
- KHÔNG tự mua kháng sinh: theo NHS, viêm tiểu phế quản không có thuốc điều trị đặc hiệu và thường tự khỏi, còn kháng sinh không diệt được vi rút. Trang này đã có bài riêng về kháng sinh.
- KHÔNG để người đang cảm hay đang ho bế con, thơm vào mặt con. Theo CDC, thơm vào mặt một đứa trẻ đang nhiễm RSV là một đường lây.
Trẻ nào dễ nặng hơn
Theo CDC, trẻ có nguy cơ nặng cao nhất gồm: trẻ càng nhỏ tuổi nguy cơ càng cao, trẻ sinh non, trẻ có bệnh phổi mạn hoặc bệnh tim, trẻ suy giảm miễn dịch, trẻ có bệnh thần kinh cơ gây khó nuốt hoặc khó tống đờm. Con thuộc nhóm này thì ngưỡng gọi của bạn nên thấp hơn. Theo CDC, hãy gọi cho bác sĩ nếu con khó thở, không uống đủ nước, hoặc triệu chứng đang xấu đi.
Khi nào phải đi viện
ĐI CẤP CỨU hoặc gọi 115 NGAY — không chờ tới sáng — nếu con có BẤT KỲ dấu hiệu nào sau đây; theo NHS và MedlinePlus đây là nhóm thuộc mức phải cấp cứu: con khó thở; có khoảng ngừng khi con thở; da, lưỡi hoặc môi tím, xanh hoặc xám; con phải gắng sức mới thở được — cơ quanh xương sườn lõm vào, cánh mũi mở rộng, thở rất nhanh; con kiệt sức rõ, li bì, gọi khó tỉnh; con không bú được chút nào. — ĐI KHÁM TRONG NGÀY, đừng chờ tới mai, nếu: đợt cảm của con đang nặng dần lên; con bú hoặc ăn ít hơn hẳn bình thường; nửa ngày trở lên con không có tã ướt nào; con dưới sáu tháng, sinh non, hoặc có bệnh tim, bệnh phổi nền mà bắt đầu thở nhanh. — Không chắc thì gọi hỏi trước khi tự quyết.
Đây là bệnh mà trẻ nhỏ nặng thì phải vào viện: theo CDC, trẻ nhập viện có thể cần thở oxy, truyền dịch khi không ăn uống được, và thở máy. Ở nhà không chữa thay được. Y Tế Xanh KHÔNG nhận chăm sóc trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh tại nhà, và không thay cho lần khám nhi của con.
Chúng tôi làm được hai việc: tư vấn từ xa qua cuộc gọi video để bạn quyết đi viện ngay hay chờ hẹn, và bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, nói rõ trường hợp nào bắt buộc nhập viện. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.
Phần triệu chứng, dấu hiệu ở trẻ dưới sáu tháng, nhóm nguy cơ, đường lây và điều trị trong viện ở trên theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ về RSV. Phần viêm tiểu phế quản, mốc ngày nặng nhất và việc nên làm hay không nên làm ở nhà theo NHS; phần dấu hiệu gắng sức thở theo MedlinePlus. Bài truyền đạt lại, không thay cho thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — About RSV
- NHS — Bronchiolitis
