Sỏi thận: đau kèm sốt là cấp cứu, không phải cơn đau chờ qua đêm

Nói ngay điều quan trọng nhất: đau quặn thận KÈM SỐT hoặc rét run là cấp cứu, không phải cơn đau chờ qua đêm. Khi sỏi làm tắc đường dẫn nước tiểu và phía trên chỗ tắc nhiễm trùng, tình trạng xấu đi tính theo giờ. Người bệnh lại hay làm ngược: tự tăng thuốc giảm đau rồi đi ngủ.

Nhận ra cơn đau quặn thận

Đau khởi phát đột ngột, thường một bên vùng hông lưng — dưới bờ sườn, phía sau — rồi lan xuống bụng dưới, bẹn, có khi tới bộ phận sinh dục. Đau dồn thành cơn, dịu rồi lại dồn. Dấu hiệu dễ nhận nhất: không tư thế nào làm bớt đau; người bệnh bứt rứt, không nằm yên.

• Buồn nôn và nôn đi kèm rất thường gặp — không có nghĩa là đau dạ dày hay ngộ độc thức ăn.
• Nước tiểu có thể hồng, đỏ hoặc nâu như nước trà; có khi chỉ xét nghiệm mới thấy máu.
• Sỏi xuống gần bàng quang thì tiểu rắt, tiểu buốt, buồn tiểu liên tục mà mỗi lần ra rất ít.
• Sỏi nằm im trong thận có thể KHÔNG đau gì, chỉ phát hiện tình cờ khi siêu âm vì lý do khác.
• Đau nhiều hay ít không nói lên sỏi to hay nhỏ — đừng lấy mức đau làm thước đo mức nguy hiểm.

Lần đầu đau kiểu này đừng tự chẩn đoán là sỏi; đã biết có sỏi cũng không chắc cơn đau lần này do sỏi. Dễ nhầm nhất là:

• Đau lưng cơ xương khớp: tăng khi ấn vào hoặc vận động, không lan xuống bẹn, không kèm nôn.
• Xoắn tinh hoàn ở nam: bìu sưng, đau dữ dội, đột ngột — cấp cứu tính theo giờ, đi ngay.
• Phụ nữ trong tuổi sinh đẻ đau bụng dưới dữ dội: phải loại trừ thai ngoài tử cung trước.
• Người lớn tuổi đau lưng hoặc bụng dữ dội đột ngột kèm choáng, vã mồ hôi: gọi cấp cứu.

Làm gì ngay tại nhà

• Ghi ra giấy GIỜ bắt đầu đau, đau bên nào, lan tới đâu — đây là câu bác sĩ hỏi đầu tiên.
• Đo nhiệt độ, ghi kèm giờ đo; đo lại sau mỗi cơn đau và trước khi đi ngủ. Sốt đổi hoàn toàn mức khẩn cấp, đừng ước lượng bằng cách sờ tay.
• Ghi lần đi tiểu gần nhất, nhiều hay ít, màu sắc, có máu không. Không tiểu được là phải đi ngay.
• Uống nước ở mức bạn chịu được, nếu còn uống được và không nôn. Nhưng uống dồn thật nhiều để «tống sỏi ra» không phải việc tự quyết: khi đường tiết niệu đang tắc, tăng dịch có thể làm đau nặng hơn — lượng dịch do bác sĩ quyết sau khi khám.
• Mang theo danh sách thuốc đang dùng, kể cả thuốc huyết áp và lợi tiểu.
• Nếu bác sĩ đã dặn hứng nước tiểu để lọc sỏi: tiểu qua rây sạch, giữ viên sỏi vào lọ khô mang đi khám — thành phần sỏi ảnh hưởng cách phòng tái phát. Chỉ làm khi đã được dặn.
• Đừng tự lái xe khi đang đau quặn hoặc vừa dùng thuốc giảm đau.

Những việc KHÔNG được làm

• KHÔNG tự tăng thuốc giảm đau rồi chờ qua đêm. Đây là việc hay gặp nhất và là lý do nhiều người tới viện muộn: thuốc che được cảm giác đau nhưng không mở được chỗ tắc, không dọn được ổ nhiễm trùng.
• KHÔNG tự chọn thuốc giảm đau. Nhóm chống viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac hay naproxen có thể ảnh hưởng tới thận, rõ nhất ở người mất nước, có bệnh thận hoặc đang dùng thuốc huyết áp, lợi tiểu. Paracetamol thường được dùng, nhưng thuốc nào và liều bao nhiêu do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
• KHÔNG dùng kháng sinh còn lại trong nhà hay của người khác. Theo CDC Hoa Kỳ, không bao giờ dùng kháng sinh kê cho người khác và không giữ kháng sinh để dành. Nếu thận đang bị tắc, kháng sinh một mình cũng không giải quyết được — chỗ tắc phải được xử lý.
• KHÔNG tin các bài thuốc «tan sỏi», «đánh sỏi» bán trên mạng: thành phần không rõ, có loại lẫn thuốc giảm đau hoặc corticoid làm dấu hiệu nặng bị che đi.
• KHÔNG xoa bóp mạnh, cạo gió, đánh gió hay chích lể vùng lưng đang đau.
• KHÔNG bỏ đi khám chỉ vì cơn đau đã hết. Hết đau không có nghĩa sỏi đã ra; một quả thận bị tắc âm thầm có thể hỏng dần trong vài tuần mà gần như không đau.

Khi nào phải đi viện

Gia đình thường cần người có chuyên môn cho hai việc: biết cơn đau này có đúng do sỏi, và biết đã tới mức phải vào viện chưa. Bác sĩ hoặc điều dưỡng tới nhà khám được, lấy máu và nước tiểu xét nghiệm, rồi nói rõ cần chụp chiếu ở cơ sở y tế hay theo dõi tại nhà. Nhưng nếu đã có dấu hiệu trong hộp trên — nhất là sốt — thì đi viện trước, gọi sau.

Dấu hiệu nhiễm trùng thận và khuyến nghị không dùng kháng sinh của người khác nêu trong bài theo hướng dẫn của CDC Hoa Kỳ; bài viết truyền đạt lại, không thay cho thăm khám trực tiếp. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.

Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.