Viêm tai giữa hay gặp nhất ở lứa tuổi trẻ chưa nói được, nên bệnh thường bị phát hiện muộn: trẻ không kể được là tai đau. Hai việc người nhà hay làm đều phải trả giá: nhỏ đủ thứ vào tai, tự mua kháng sinh.
Nhận ra: trẻ chưa nói được thì nhìn vào gì
Theo CDC, các vi rút gây cảm có thể dẫn tới viêm tai giữa — nên bệnh hay đến sau một đợt cảm, viêm mũi họng. Trẻ đang đỡ ho đỡ chảy mũi mà bỗng quấy trở lại và sốt thì nghĩ tới tai.
- Quấy khóc khó dỗ, nặng hơn khi bạn đặt trẻ nằm xuống — nằm làm tăng áp lực trong tai nên trẻ đau hơn.
- Kéo, dụi, cào hoặc đập tay vào một bên tai. Trẻ lớn hơn thì ôm tai, nghiêng đầu về một bên.
- Bỏ bú, hoặc bú vài hơi rồi nhả ra khóc — động tác mút và nuốt làm tai đau thêm.
- Ngủ không yên, thức giấc nhiều trong đêm; sốt; ăn kém.
- Chảy dịch vàng, dịch mủ hoặc dịch lẫn máu từ ống tai, đôi khi làm trẻ hết đau đột ngột. Đây là dấu màng nhĩ đã thủng — phải cho bác sĩ khám, không tự xử lý ở nhà.
Không dấu hiệu nào ở trên là của riêng viêm tai. Dễ nhầm nhất là:
| Dễ nhầm với | Điểm khác thấy được |
|---|---|
| Viêm tai ngoài | Đau tăng rõ khi kéo vành tai hoặc ấn trước cửa tai; hay gặp sau khi bơi |
| Nút ráy tai | Nghe kém, ù tai mà không đau nhiều, không sốt, không quấy đêm |
| Dị vật trong tai | Đột ngột ở trẻ đang chơi, chỉ một bên; có thể kèm dịch có mùi |
Làm gì ngay tại nhà
Không có thứ gì ở nhà chữa được viêm tai giữa. Việc của bạn là giữ tai khô, giữ cho trẻ đỡ đau và theo dõi đúng thứ bác sĩ sẽ hỏi.
- Giữ tai khô: tắm nhanh, không để nước vào tai, tạm ngừng đi bơi và ngâm đầu.
- Tai chảy dịch thì chỉ lau nhẹ phần chảy ra ở vành tai bằng khăn sạch. Không nhét bông sâu vào ống tai để thấm.
- Cho trẻ bú và uống đủ. Trẻ đau khi mút thì cho từng ít một và nhiều lần trong ngày.
- Kê đầu cao hơn một chút cho đỡ tức tai; tránh để trẻ nằm đè lên bên tai đau.
- Không để ai hút thuốc trong nhà và trong xe — theo CDC, tránh khói thuốc là một cách phòng viêm tai giữa.
- Ghi lại: quấy từ hôm nào, có sốt không, tai bên nào, đã chảy dịch chưa, còn bú và chơi được không. Bác sĩ hỏi đúng mấy mốc này.
- Cần giảm đau hay hạ sốt thì hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Paracetamol là lựa chọn thường dùng cho trẻ, nhưng liều do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
Những việc KHÔNG được làm
- KHÔNG nhỏ bất cứ thứ gì vào tai khi chưa có chỉ định: oxy già, nước lá, nước tỏi, dầu, thuốc lá nghiền, sữa mẹ. Nếu màng nhĩ đã thủng, những thứ đó đi thẳng vào tai giữa.
- KHÔNG ngoáy tai, không lấy ráy bằng tăm bông hay vật cứng, không bơm rửa tai khi trẻ đang đau hoặc nghi thủng màng nhĩ.
- KHÔNG tự mua kháng sinh vì nghĩ viêm tai thì phải kháng sinh — lý do ở mục ngay dưới.
- KHÔNG dùng lại đơn thuốc cũ của trẻ hay của anh chị em. Đơn trước là cho lần khám trước.
- KHÔNG đưa trẻ đi hút tai, thổi tai, hơ, xông hay đắp lá lên tai.
- KHÔNG coi việc trẻ hết đau đột ngột là đã khỏi — nhất là khi vừa thấy dịch chảy ra tai.
Vì sao không phải cứ viêm tai là phải kháng sinh
Đây là chỗ hay bị quyết định sai ngay tại quầy thuốc. Theo CDC, hệ miễn dịch thường tự dẹp được viêm tai giữa, nên bác sĩ có thể chọn theo dõi ít ngày trước khi cho kháng sinh, hoặc kê đơn nhưng dặn chờ rồi mới mua. Ngược lại, CDC cũng nói ca nặng hoặc triệu chứng kéo dài quá hai, ba ngày thì cần kháng sinh ngay.
Thứ phân biệt được hai tình huống trái ngược đó là SOI TAI — nhìn trực tiếp vào màng nhĩ. Việc đó không làm được ở nhà bằng mắt thường. Nên dùng hay không dùng kháng sinh là quyết định của bác sĩ sau khi soi.
Khi nào phải đi khám
ĐI CẤP CỨU NGAY, hoặc gọi 115, nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau: sưng, đỏ, nóng hoặc đau ở vùng xương sau tai; tai vểnh ra trước so với bên kia; cổ cứng; nôn nhiều; li bì, khó đánh thức; co giật; méo miệng hoặc mắt nhắm không kín ở bên tai đau; đau tai dữ dội không giảm. Trẻ dưới ba tháng mà sốt thì đưa đi ngay, không chờ. — CẦN BÁC SĨ KHÁM SỚM, KHÔNG PHẢI CẤP CỨU, nếu: tai chảy dịch hoặc mủ; sốt cao; đau và sốt không đỡ sau hai, ba ngày; đau cả hai tai; trẻ dưới sáu tháng nghi viêm tai; trẻ có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc làm giảm miễn dịch; viêm tai tái đi tái lại; nghe kém kéo dài sau khi đã hết đau.
Hết đau chưa chắc hết dịch
Phần này hay bị bỏ qua nhất, vì nó không đau, không sốt. Dịch có thể còn đọng sau màng nhĩ một thời gian sau khi đợt viêm đã lắng — CDC gọi đó là viêm tai giữa có dịch — và nó làm trẻ nghe kém hơn. Ở trẻ đang học nói, nghe kém kéo dài ảnh hưởng tới phát triển ngôn ngữ. Nên khám lại nếu trẻ hay hỏi lại, mở tivi to hơn trước, hoặc không phản ứng khi bạn gọi từ phía sau.
Khi nào nên gọi bác sĩ tới nhà
Gia đình thường cần người có chuyên môn cho ba việc: xem có đúng tai hay bệnh khác, đã cần kháng sinh chưa, và giảm đau sao cho đúng lứa tuổi. Bác sĩ Y Tế Xanh tới nhà khám và tư vấn ban đầu; với trẻ nhỏ chúng tôi nhận khám, xử trí cấp tính, không nhận chăm sóc dài ngày. Nghi biến chứng vùng xương sau tai hoặc cần đo sức nghe thì phải tới cơ sở tai mũi họng — và khi đã có dấu hiệu cảnh báo ở trên thì đi viện trước, gọi sau.
Thông tin trên dựa theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ về viêm tai giữa và không thay cho việc thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.
Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.
Nguồn
- CDC — Ear Infection Basics
