Zika: nhẹ với người nhiễm, nguy hiểm với thai trong bụng

Nói ngay điều quan trọng nhất: với phần lớn người, Zika rất nhẹ — theo CDC, khoảng 80% người nhiễm không có triệu chứng gì. Nhưng nếu người nhiễm đang mang thai, vi rút có thể gây tật đầu nhỏ và tổn thương não cho thai. Nên bài này viết cho hai người: ai đang mang thai hoặc định có thai — và ai có thể lây cho họ.

Nhận ra: bốn dấu hiệu — mà đa số không có gì

Theo CDC, từ lúc bị muỗi đốt tới lúc có triệu chứng thường là 3 đến 14 ngày, và triệu chứng kéo dài vài ngày tới một tuần. Vì đa số người nhiễm không biết mình nhiễm, phần đáng lo của Zika nằm ở đường LÂY, không ở chỗ chữa.

• Sốt, thường chỉ sốt nhẹ.
• Ban trên da, nổi nhiều và lan rộng.
• Đau khớp, đau mỏi người; có thể kèm đau đầu.
• ĐỎ MẮT kiểu viêm kết mạc, không có mủ.
• Nhưng ĐỪNG lấy bộ dấu hiệu này tự chốt bệnh: CDC xếp sốt xuất huyết vào nhóm phải phân biệt với Zika — không ai phân biệt chắc bằng mắt, chỉ xét nghiệm mới chốt được.

Không chỉ muỗi: ba đường lây

• MUỖI đốt. Theo CDC, bệnh truyền qua muỗi Aedes — cùng loài truyền sốt xuất huyết — và muỗi đốt cả ban ngày lẫn ban đêm. Theo CDC, Zika lưu hành ở Việt Nam.
• QUAN HỆ TÌNH DỤC. Theo CDC, người nhiễm lây được Zika qua đường tình dục KỂ CẢ KHI không có triệu chứng gì.
• TỪ NGƯỜI MANG THAI SANG THAI, trong thai kỳ.

Vì sao thai kỳ là tâm điểm

Theo CDC, nhiễm Zika trong thai kỳ có thể gây khuyết tật bẩm sinh nặng, và liên quan tới mất thai, thai chết lưu và sinh non. Khuyết tật được nhắc nhiều nhất là tật đầu nhỏ — đầu bé hơn bình thường vì não không phát triển đủ. Cũng phải nói cho đúng: không phải ai nhiễm khi mang thai cũng sinh con có vấn đề.

Nhưng điều đó không đọc được từ nhà. Theo CDC, nếu bạn đang mang thai hoặc định có thai, hãy nói với bác sĩ về nguy cơ nhiễm Zika, về ảnh hưởng có thể có với em bé, và cách tự bảo vệ.

Làm gì ngay

• Ghi ra giấy NGÀY ĐẦU TIÊN sốt hoặc nổi ban, và nơi bạn vừa đi về. Bác sĩ hỏi đúng những mốc này.
• Đang mang thai, hoặc vợ hay bạn tình đang mang thai: gọi bác sĩ sản khoa trong ngày, đừng chờ xem ban có lặn không.
• Theo CDC, xử lý triệu chứng là nghỉ nhiều, uống đủ nước, dùng thuốc hạ sốt giảm đau không cần đơn như paracetamol — liều do bác sĩ hoặc dược sĩ quyết.
• Vừa về từ vùng có Zika: theo CDC, chống muỗi đốt trong 3 tuần kể cả khi không ốm, để không truyền vi rút sang muỗi nơi mình sống.

Những việc KHÔNG được làm

• KHÔNG dùng aspirin hay thuốc chống viêm không steroid khác, trong đó có ibuprofen, tới khi loại trừ được sốt xuất huyết — theo CDC, để giảm nguy cơ chảy máu. Nhiều thuốc cảm bán sẵn có chứa chúng, nên đọc nhãn hoặc hỏi dược sĩ.
• KHÔNG kết luận «chỉ là Zika, nhẹ thôi» rồi thôi theo dõi. Chưa xét nghiệm là chưa loại được sốt xuất huyết — bệnh có thể trở nặng đúng lúc vừa hết sốt.
• KHÔNG coi «không có triệu chứng» là «không lây»: theo CDC, người không triệu chứng vẫn lây được qua đường tình dục.
• KHÔNG tự mua kháng sinh, vì bệnh do vi rút; KHÔNG cạo gió, chích lể, giác hơi; KHÔNG tự truyền dịch tại nhà.

Khi nào phải đi viện

Mục yếu chân lan lên là để nhận ra hội chứng Guillain-Barré — theo CDC, Zika hiếm khi gây hội chứng này. Theo NHS, yếu thường bắt đầu ở bàn chân rồi lan lên, ở cả hai bên cùng lúc.

Phòng bệnh: chặn hai đường lây

• Theo CDC, không có vắc-xin hay thuốc nào phòng được Zika; cách phòng là không để muỗi đốt: dùng thuốc chống muỗi, mặc áo dài tay quần dài, lắp lưới chắn cửa, ngủ trong màn — cả ngày lẫn đêm.
• Chặn đường tình dục: theo CDC, dùng bao cao su hoặc không quan hệ — nam ít nhất 3 tháng, nữ ít nhất 2 tháng tính từ khi về.
• Theo CDC, người đang mang thai nên tránh tới vùng đang có cảnh báo du lịch về Zika.

Nói rõ phạm vi: Y Tế Xanh không làm sản khoa. Zika trong thai kỳ là việc của bác sĩ sản: mọi quyết định về thai kỳ đều ở đó, ở nhà không đánh giá hay xử lý thay được, và chúng tôi không thay cho bác sĩ sản của bạn. Hai việc chúng tôi làm được: tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video để bạn quyết đi khám ngay hay chờ được, và bác sĩ tới nhà hỏi bệnh sử, khám lâm sàng. Có dấu hiệu trong hộp trên thì đi viện trước, gọi sau.

Triệu chứng, đường lây, thời gian phòng lây qua đường tình dục và cảnh báo aspirin, NSAID theo tài liệu công khai của CDC Hoa Kỳ; kiểu lan của yếu cơ Guillain-Barré theo NHS. Bài truyền đạt lại, không thay thăm khám. Việc dẫn nguồn CDC ở đây không ngụ ý CDC chứng thực Y Tế Xanh hay dịch vụ của chúng tôi.

Cần tư vấn cụ thể cho người thân của bạn? Gọi hotline 094 368 81 15 (24/7) — gọi hotline để hỏi và đặt lịch là miễn phí. Y Tế Xanh có bác sĩ tới nhà khám, điều dưỡng thực hiện y lệnh (tiêm, truyền, thay băng), tư vấn từ xa bằng cuộc gọi video và rà soát đơn thuốc đang dùng; tư vấn từ xa chuyên sâu hoặc những lần sau là dịch vụ có phí. Với trẻ nhỏ chúng tôi chỉ nhận khám và xử trí cấp tính — không nhận chăm sóc dài ngày tại nhà, trẻ sơ sinh hay sản phụ. Chúng tôi xác nhận khu vực bạn ở có nhân sự và báo giá minh bạch trước khi thực hiện.